Voerense dieksjonnaer - Voerens woordenboek

versie 2.6 090601 - Inleiding

[agrar.] : agrarische term, uit veeteelt, landbouw, tuinbouw.         

 [anim.]: aanduiding voor een dierennaam.         

 [botan.]: aanduiding voor een plantennaam, met benaming volgens Flora van België, het Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en aangrenzende gebieden door J.E. de Langhe e.a. 1983.         

 [conj 2]: aanvoegende wijs, verleden tijd. Wordt soms nog gebruikt in zijn eigen vorm, tegenwoordig steeds meer vervangen door gewone verledentijdsvorm.         

 [loc.]: aanduiding voor een toponiem.         

 [med.]: medicinale term, ziekte, remedie.         

 [vet.]: veterinaire term.         

 ae: uitspraak: als in limb: vaer, of het eng. air         

 ao: uitspraak als in eng. law of limb. dao         

 äö: uitspraak: als in voerens väör, fr: fleur, vergelijk met èù         

 e: uitspraak als in nl: pet         

 è: uitspraak: als in fr mais         

 èè: uitspraak met sleeptoon tussen ai en ee in, als in voerens: gèèt (geit)         

 èù: uitspraak als in voerens lèùp.         

 gk: uitspraak: als in fr: garçon         

 ó: uitspraak als in voerens: zón         

 ö: uitspraak: als in du: Köln         

 òò: uitspraak met sleeptoon tussen ao en ou in, als in voerens: hòòt (hout), gòòd (goud).         

 u: uitspraak als in nl: put         

 ù: uitspraak als äö, maar dan kort. ligt kort bij de ö         

 uu: uitspraak met stoottoon als in nl: minuut.          

 ùù: uitspraak met sleeptoon tussen äö en eu in, als in voerens: sjùùld (schuld).         

(1) (2) (3) (4) wordt gaandeweg vervangen door (woo~rd of woo/rd).: klemtoon op de 1e, 2e, 3e of 4e lettergreep.         

(dpl): afkorting de Planck         

(mod.): afkorting: een modern woord, meestal verlimburgst nederlands, vervangt vaak een origineel gebruikt woord, aangeduid met origineel gebruikt (orig.)         

(moe): afkorting Moelingen.         

(orig.): afkorting: origineel gebruikt, tegenwoordig dikwijls vervangen door een modern woord, meestal verlimburgst nederlands, aangeduid met modern woord (mod.)         

(rem): afkorting Remersdaal.         

(sgv): afkorting 's-Gravenvoeren.         

(SL) wordt gaandeweg vervangen door (woo~rd): afkorting voor sleeptoon (L-SL) is een lange sleeptoon, (K-SL) is een korte sleeptoon.         

(smv): afkorting Sint-Martens-Voeren         

(spv): afkorting Sint-Pieters-Voeren         

(ST) wordt gaandeweg vervangen door (te/rm): afkorting voor stoottoon (L-ST) is een lange stoottoon, (K-ST) is een korte stoottoon.         

(teu): afkorting Teuven         

`s aoves: `s avonds.         

`s dags d'r nao: de volgende dag, `s anderendaags.         

`s ovves: `s avonds.         

`s-Hierewej (moe): [loc.] `s-Herenweide in Moe.         

`sj mùrges: voor de middag, in de voormiddag, 's morgens.         

`t aoëves: `s avonds.          

`t mùrges: voor de middag, in de voormiddag, 's morgens.         

a gaons (sgv): voorlopig, binnenkort.         

à malo: gepikt, in de zak gestoken.         

aa: aan.    Daobaa, ebaa, oeëbaa? (Daar naar toe (daar op aan), er naar toe (er op aan), waar naar toe? (waar op aan?)  Dao waor niks van aa! (Daar was niks van waar!)  Me waed get aod aa (Men wordt wat ouder). 

aa: op.    Aa g'n aeëd (Op de grond. fr: à terre).     

aa sjträöpe, zich (sgv): zich slecht aankleden.         

aa tùzjele, zich (sgv): zich slecht aankleden.         

aabraoje: aanbraden.         

aabrenne (aagebraand): aanbranden.         

aach: acht         

aadoeë: aandoen, berokkenen         

aadoeë: aansteken, aanzetten.    Doch 't licht aa (Doe het licht aan).     

aadoeë: kleren aantrekken.    Fie aagedoeë (Mooi aangekleed).     

aafbranne (brande aaf, aafgebraand): afbranden.         

aafbrènne (brènde aaf, aafgebraand): afbranden.     D'r baerm aafbrènne (De berm afbranden, de vroegere manier van wegbermreiniging).      

aafdrieje: afromen.    Aafgedriejde mèlk (Afgeroomde melk)     

aafdruge (druugde aaf, aafgedruugd): afdrogen         

aafdrùk (aafdrùkske, aafdrùkke): afdruk, kopie.         

aafgank: [med.] diarree.         

aafgoeë: naar beneden gaan         

aafgoeë: naar huis gaan         

aafhange (hóng aaf, aafgehange): afhangen.         

aafkalle (orig.): afspreken.         

aafkeule (keulde aaf, aafgekeuld): afkoelen.         

aaflebsje (lebsjde aaf, aafgelebsjt): (ongegeneerd in het openbaar) uitvoerig tongzoenen.         

aaflope (leep aaf, aafgelope): aflopen.         

aafpreugele (preugelde aaf, aafgepreugeld): afranselen, slaag geven.         

aafrastering (mod.): afrastering.         

aafsjloeë (sjlog aaf, aafgesjloeë): afslaan.    ich sjloon aaf, doe sjlees aaf, hae sjleet aaf, v'r sjleunt aaf, d'r sjloot aaf     

aafsjpraeëke (mod.): afspreken.         

aafstaandsbedening: afstandsbediening.         

aaftèlle (tèlde aaf, aafgetèld): aftellen.         

aaftèlle (tèlde aaf, aafgetèld): potten, kiezen wie mag beginnen bij een spel.         

aaftraeje (trende aaf, aafgetrend): afpassen, afstappen, voetje-voor-voetje.         

aaftraeje (trooj aaf, aafgetraoje): aftreden.         

aafwaejsj: afwas, vaat.    D'r aafwaejsj doeë (De vaat wassen).     

aafwaejsje (woosj aaf, aafgewaejsje) (mod.): afwassen.         

aafwaejsjmesjieng (aafwaejsjmesjienger) (mod.): vaatwasser.         

aafweesje: afvegen, schoonmaken, drogen.    Weesj dich de ówwen aaf (Droog je tranen).  Weesj dich d'r moond aaf (Veeg je mond af).  D'r moer aafweesje (De muur schoonmaken). 

aafweije: grazen, begrazen.         

aafzèke (zèèkde aaf, aafgezèkd): afranselen, slaag geven.         

aafzètte: amputeren.         

aafzètte (sgv): afzetten.    Dan zuëte ze mich aaf (Dan zouden ze mij afzetten).     

aagaeve (goof aa, aagegaeve of aagegaove): toeschrijven.    Dat zos t'm neet aagaeve (Dat zou men niet achter hem gaan zoeken).     

aagetrowd: aangetrouwd.         

aagoeë (goong aa, aagegange): benaderen, toespreken, aanspreken.    Hae goong mich aa wie e vèrke (hij sprak mij toe alsof hij met een varken te doen had).  Went ze get nuëdig hant kunne ze dich fie aagoeë (Als ze iets van je willen, kunnen ze je netjes toespreken).   

aagt: haagte, buis in kelder voor waterafvoer (Lat. Aquaeductus), onderaardse gang. Goot.         

aahange (hóng aa, aagehange): aanhangen.    V'r motte d'r remork aahange (We moeten de aanhangwagen aanhangen).     

aahotte (heel aa, aagehotte): stoppen.  du anhalten.       

aahotte (heel aa, aagehotte): vasthouden.    Hòòt aahotte (Hout vasthouden, afkloppen, om te voorkomen dat er iets gaat gebeuren, waarvan men net heeft gezegd dat het niet meer gebeurt).     

aaie (mod.): aaien.         

aakaome (kaam aa, aakaome (orig.) of aagekaome (mod.)): aankomen.         

aal: alles.         

aalegke: aanleggen, aanpakken.    kiek wie ste 't dich aalegks (kijk hoe je het aanpakt).     

aalegke: aanleggen, de borst geven, boerstvoeding geven.    "Die vrow haat dat kind aagelag? (Die vrouw heeft dat kind aangelegd, geeft dat kind de borst).

"  Has te dat bag al aagelag? (Heb je dat big al aangelegd?)   

aamake: aansteken.    De laamp aamake, 't vuur aamake (de lamp aanmaken, 't vuur aansteken).     

aandènkbeelsje (sgv): bidprentje.         

aandersj: anders.         

aandesj-um: andersom.         

aanèè: elkaar.    Good aanèè zieë (Elkaar goed behandelen (niet: elkaar goed gezind zijn).     

aanhoeëletig (moe-sgv): gastvrij.         

aantwaoëd (aantwäöëd): antwoord.         

aap (epke (e3, K-SL) of aepke, aep (L-SL) (orig) of ape (m)): aap.         

aarope (reep aa, aagerope): telefoneren.  du: anrufen.  Ich roop dich aa (Ik bel je op).     

aarope (vero.): uithalen in het voorbijgaan, oppikken.    Kom mich aarope (Kom mij uithalen bij het voorbijgaan, dat ik meega).     

aasj: aars.    Lek mich am aasj (Je kunt me wat).     

aasjtieëke (mod.): aansteken.         

aasjtieëker (mod.): aansteker.         

aatrèkke (1, L-ST) of aantrèkke: aantrekken.    Trèk 't d'ch-n't aa (Trek 't je niet aan).     

aatrèkke (1, L-ST) of aantrèkke: voortkweken.    Van de bétste mos-te aantrékke (De beste moet je voortkweken).     

aavange: iets doen wat niet mag, klungelen, uitspoken, uithalen, ernstig verkeerd doen.  niet gelijk nl: aanvangen of du: anfangen.  Wat vings te mich noe aa? (Wat haal je me nu uit?)  Dae haat mich dao èng aagevange (Die heeft me daar wat uitgehaald).   

aavesj: naar beneden. in Moe gezegd over alles ten westen van de kerk         

Abbesse de Mouland: [botan.] kersensoort, dik, glanzend zwart, sappig en zeer vast, basterdieke.         

abri: abri, schuilplaats, beschutting.         

adieë: tot ziens.         

aedsje (orig.) (moe-sgv): azijn.         

aeëd, of aeërd: grond, vloer, aarde.    Aa g'n aeëd (Op de grond. fr: à terre). (orig.) (door de verbinding spreken kinderen wel eens van "de naeëd").     

aeëd, of aeërd: planeet aarde.         

aeërdvoel: rot, vergaan.         

aeëte (oot, gaeëte): eten.    ich aeët, doe its, hae it     

aeëtesjte, d'r: de achterste, de laatste.         

aeëtesjte, 't: het achterste.         

aekster: ekster.         

ael (ae/l): toch.  Korte vorm van evvel.  Ael neet (Toch niet).     

aensjele (aensjelde, geaensjeld) (orig.): ruzie maken, zich jennen.    Zich aensjele (Ruzie maken met elkaar).     

aerf (ae~rf): vuil op de huid, zozeer dat 't vergroeid schijnt, maar geen eelt.         

aerg: erg.         

aerk: erk, molenwatersluis.         

aerm (ae~rm) (aermke, aerm (ae/rm)): arm (ledemaat).         

aevitere (aeviteerde, ge-aeviteerd): uitnodigen, inviteren.         

aezel (aezelke, aezele): ezel.         

aezele: Ezelen, kaartspel waarbij telkens alle spelers tegelijk een kaart doorschuiven. Zodra iemand een kwartet heeft geeft die een teken. Elk doet dat teken snel na, de laatste verliest.         

agons: voorlopig, binnenkort.    Agons keumt nog gè fie waer (Voorlopig komt nog geen mooi weer).   Agons waeët de keerk geverfd (Binnenkort wordt de kerk geverfd).   

akkabaj: paardje rijden: ‘te paard’ op iemands rug (of schouders) zitten.    Akkabaj zitte (Paardje rijden).     

aks: aks, groot bijl.         

aksaent (aksaente): accent.         

alcolieker (alcolie/ker): alcoholist, drankzuchtige, drankverslaafde.         

Alewies: roepnaam Alois.         

algaons (moe): voorlopig, binnenkort.         

allebej: allebei.         

allegaasje (allegaa~sje): opwinding, herrie, commotie.    Dat waor m'ch dao 'n allegaasje (Dat was me daar een herrie).     

allegenheeënhie (sgv): in de hele omtrek hier.         

allelèè (3, SL): de moed verloren, om het even, egaal.     't is mich allelèè (Het is mij egaal).     

allemaol: allemaal.         

allenej: allemaal.    dae hat ze neet allenej! (Die heeft ze niet allemaal op een rijtje!)     

alleng (moe): alleen.    Ich bèn mer alleng (Ik ben maar alleen, vrijgezel).     

allerhaand: allerhande, van alles.         

alles: alles.         

allewiel: tegenwoordig.         

allezelaeve: altijd, een lange periode.         

alling: alleen.         

altied: altijd.         

alwir: alweer.         

amatäör: liefhebber, geïnteresseerde voor overname of aankoop.    Bès te amatäör? (Heb je interesse?)     

amerikaender: amerikaan.         

amerikaensje: amerikaanse.         

ammezere (ammezeerde, geammezeerd): amuseren.         

an èè sjtùk (mod.): zonder onderbreking, aan een stuk door.         

an eures (sgv): bij jullie thuis.         

an hunnes (sgv): bij hen thuis.         

an oses (sgv): bij ons thuis.         

ander: andere.         

ander: volgende.    Bies d'ander waeëk (Tot de volgende week).     

anèè: aan elkaar vast.         

anèè: aan het vechten.    Ze zunt anèè (Ze zijn aan het vechten).     

an-één-a (3, L-ST) (orig.) : zonder onderbreking, aan een stuk door.    Ze sjpelde-n ummer mer an-één-a 't égeste (Ze speelden altijd maar aan een stuk door hetzelfde).     

anger: ander.         

angs: angst.         

an't oeres: bij jullie thuis.         

Aobel: [loc.] Aubel.         

äöbelsje: aubelnaren, aubelois.         

aod (odder, odste): oud.    Doe waeëds aod aa (Je begint oud te worden).     

aoëlig: olie.         

aoëmezèèk (aoëmezèèkske, aoëmezèèke) (orig.): mier.         

äöëpener: opener, fles- of blikopener.         

aoëpenhèèd: openheid.         

äöëpening: opening.         

aoëve (äöëveke, äöëves): oven.    D'r aoëve sjtaoëke (De oven stoken).     

äöëver: over.         

äöëveral: overal, op elke plek.         

äöëveral (äöëvera~l) (äöëverelke) (mod.): overal, werkkledij.         

äöëvergank: overgang.         

äöëvermùrge: overmorgen.          

äöëverzie: overzijde.         

Aokergats (sgv): [loc.] in sgv.         

äölekes (moe-sgv) (orig.): nauwelijks.         

aom: adem.         

aome (aomde, geaomd): ademen.         

aomer (äömerke, aomere): heet kooltje, houtskool.  nl: amer.        

aomere (aomerde, geaomerd): gloeien, gezegd van vuur dat geen vlammen meer heeft, maar alleen nog gloeiende kooltjes.         

aompoel: ampul.  fr: ampoule.       

aompoel: lamppeer.  fr: ampoule.       

aon èffè (rem): inderdaad, daadwerkelijk.  fr: en effet.       

aope of aoëpe: open.    Aope wón (Open wond).  Men zegt niet 'n aope veenster, maar de veenster is op (Men zegt niet een open venster, maar het venster is open).   

aopeblaoze: [med.] dotteren (open blazen), ook ballonere.         

aos: benadrukking.         

aos (äöske, äös SL): aas.         

aos (äöske, äös) (moe): noest.         

aos (äöster): onnozelaar, scheldwoord.    Doe bès mich 'n aos (Jij bent een onnozelaar).  Aos, dao houw ich angs (Wat had ik angst).   

aotèn (ao~tèn): antenne.         

aove (orig.): boven.  du: oben.       

aove (orig.): bovenaan als toponiem.  du: oben.  Aove'n ee Väöësj (Bovenaan in Veurs, bijna een toponiem).  Aove'n ee g'n deurp (sgv) (Het bovendorp te sgv, zie kadaster Maria Theresia).   

aove d'rop (orig.): er bovenop.         

aovemoel: ovenmond.    Taege n'n aovemoel gape (Tegen een ovenmond gapen).     

aovenop (orig.): bovenop, op de verdieping, de slaapkamers.  du: oben.  Aoven op 'n daak (Boven op het dak).  Krieg mich de laamp 'ns aovenop (Haal me de lamp eens op de slaapkamer).  Uitgebreider: bovenop de slaapkamer (aovenop 'ne zùlder). 

aovenum (orig.): langs boven om.         

aovermenneke (aovermennekes): kaboutertje in Mennekesput.    In Mennekesput woonden tot voor kort de auwelkes of aovermennekes, een soort kabouterkes. Ze kwamen alleen maar naar buiten wanneer het donker was om de mensen wel eens te helpen "hun flatte te sjpreije", hun ketels te schuren of hun koper te poetsen.   Ook gebeurde het regelmatig dat zij 's nachts bij volle maan op een open plek in het bos gingen dansen en plezier maken. Ze woonden in holletjes.   Als je in die holletjes of konijnspijpen durfde te kijken, dan bliezen ze u een oog of "het licht" uit en kon je blind worden. 

apaat: apart.         

apade: aparte.         

apaodesiet (apaodesie/t): [ med.] blindedarmontsteking, appendicitis.         

apparei (apparei/): apparaat.  fr: appareil.       

appel (eppelke, appele): appel.         

appelekouw of appelkouw (appelekouwe)  (moe): abrikozen. De naam van een vreemde vrucht werd hier voor een deel vervangen door de naam van een bekende vrucht.    Appelkouwe vlaaj (Abrikozenvlaai).     

appelkloeëte-zuvve: scheldnaam.         

appentietelik (appentie~telik) (moe): appetijtelijk, smakelijk, smaakvol.         

appetaant (sgv): vervelend, irritant.         

apraens, apraense of apraensje (aprae~nsje): verwachting, aanstalten.  fr: apparence = uitzicht.   De ko makt apraense vör te kaove (De koe maakt aanstalte om te kalveren).     

apraense, of apraensje (aprae~nsje): drukte, toestand.    Dat waor m'ch dao 'n apraense (Dat was me daar een herrie, een vertoning).     

aptieëk (aptie~ëk): apotheek.         

aptieëker (aptie~ëker): apotheker.         

arègel: terdege.  spaans: arreglar = in orde zetten (arreglar la habitacion - vgl riejere)  Da kries-te ze arègel aafgezèkt (Dan krijg je een goed pak rammel).     

arètsj: verwarring, consternatie, ernstige situatie.    Dat waor dich dao 'n arètsj, doe waor v'r in 'n arètsj (Dat was me daar een consternatie, toen waren we in een ernstige situatie).     

arties (artie/s): veearts.         

artikel (artikelke, artikele): artikel.         

asjarnere (asjarneerde, geasjarneerd) (sgv): verbitteren.  fr: acharner.  Geasjarneerd zieë (Verbitterd zijn).      

asjtèlle, zich (a~sjtèlle): drukte maken, opscheppen.         

asjtrenge, zich (a~sjtrenge): zich inspannen.  du: sich anstrengen.       

asserant (sgv): astrant, vrijpostig, brutaal.         

asseranterik (sgv): vrijpostige, brutale, onbeschroomde, zelfverzekerde.         

astrant (moe): astrant, vrijpostig, brutaal.         

astrante (moe): vrijpostige, brutale, onbeschroomde, zelfverzekerde.         

atasj: trekhaak.  fr: attache.       

ate of ater: achter.         

atera en atena: achteraan.    Hae sjtóng atena (Hij stond achteraan)     

atergroond: achtergrond.         

aterhaam (1, a L-SL, a L-ST) (aterhemke (e3, K-ST), aterhame) : achterstuk van het paardsgetuig.    De aterhame hangen oet (Er hangen vrouwen(onder)broeken aan de wasdraad).     

aterkäöëke: achterkeuken.         

aternao: achterna.         

ateroet: achteruit.         

aterövver: achterover.         

ateruëver (moe-sgv): achterover.         

aterum en atenum: achterom.    Van atenum (Langs achterom). Grap: If you want to cum, dan cum van aterum.     

aterwaeg (moe): onderweg.         

auwelke (auwelkes): kaboutertje in Mennekesput, aovermenneke.         

aversj (moe): [loc.] aversj in moe.         

avvans: voordeel.    Maak avvans (Maak vooruit, doe voort).     

avvensere: vooruitgaan.         

azien (mod.): azijn.         

ba: bah.         

baal: bal.         

baan: spoorweg.         

baank (baenkske, baenk): bank.         

baank (sgv): recht.    Baank d'r taegenop (Recht ertegen aan).     

baar: bar, toog.         

baar: stenen kruik, bijvoorbeeld voor zuurkool te bereiden.         

baard of baad (bèrdsje): baard.         

baatsj (sgv): bah, vooral tegen kindjes.         

badsj: drinkbak voor het vee.         

Baeën (moe): [loc.] Berneau.         

baeëne (bae~ëne) (brón, gebraand): branden.  is een oud woord voor braeëne, en was misschien specifiek voor incendie - vgl. oud-Nederl. bernen. eng: to burn.   't bieënt, (bie/ënt) (het brandt).     

baeëter: beter.         

baeje (mod.): bidden.         

baeje, zich (orig.): bidden.         

baejwaeg: bidweg, bedevaart.         

baekelek: akelig.         

baene (bèdde, gebèd) (teu): bidden.         

baene (bende, gebaend) (orig.): bidden.    Ich baej mich 'n ozzevader (Ik bid een onzevader).     

baer (baerke, baere): beer.         

baerevot: dikbil rund.         

baerk (sgv): berk         

baerm (bae~rm): berm.         

baes (baeske) (orig.): zoen, kus.  fr: baise.       

baeve (bèfde, gebèfd): beven, bibberen.    ich baef, doe befs, hae beft      

baf (baffe) (sgv): slaag, klap, draai om de oren.    Baffe kriege (Slaag krijgen).     

bagere (2, ST) (orig.): verhuizen.  waals: Bagere kan zijn: de bagage verplaatsen.       

baggele (baggelde, gebaggeld): biggen werpen.         

bagk (begkske, bagke): big.         

bagktaand (bagktendsje, bagkteng) (orig.): kies.         

baj (bajke): [anim.] paard, Equus caballus.         

baj (orig.): afrastering.         

baj (sgv): pacht overeenkomst.     'ne baj tekene (Een overeenkomst tekenen).     

bajere (ba~jere): pootje baden.         

bajpaol (bajpäölke, bajpäöl): weipaal.         

bak (bekske, bek): bak.         

bakke (bakde, gebakke): bakken.    ich bak, doe baks, hae bakt (ST)     

bakke, 't (mv: de bakke) (orig.): wang.         

bakkes: aangezicht.         

bakkes: bakhuis.         

bakkeszölderke: bakhuiszoldertje, verdiepinkje boven de bakoven waar de fagke (takkenbossen) opgeslagen liggen.         

bal: juten zak.    Dae how de bal um (Die kreeg niets meer voor mekaar, afgemat, uitgeput. Misschien iets te maken met sjolk als voorbehoedmiddel).  Bale sjollek (Jute schort).   

baladeus: looplamp.  fr: une baladeus.       

ballonere: dotteren, ook aopeblaoze.         

baneberg (smv): spoordijk.         

banebrök: spoorbrug.          

bang: angst.    Has te bang? (Heb je angst? Ben je bang?)     

bao (ST) (orig.): bijna.  du: bald (andere betekenis).  Bao aeve groeët (Bijna even groot).  Es 't bao gedoeë? (Is het nu afgelopen?)   

baoëd: boord, rand.    Zoepe wie 'ne karehings en d'rnao koos t'r van hie bis dao in 'n flaesj driete zónder 't baoëd te rake! (Zuipen als een trekpaard en daarna kon hij van hier tot daar in een fles schijten zonder de rand te raken).     

bäöëke (orig.): huilen.         

Baoën, a g'ne: [loc.] Born in Rem.         

baoësj (bäöësjke, baoësjte): borst.         

bäöësjtel (bäöësjtelke, bäöësjtele): borstel.         

bäöësjtele: borstelen, vegen.         

bäöësjtele, zich: ruzie maken, vechten.         

baog (SL) (bäögske, bäög): boog.         

baoj: bode, veldwachter.         

baojem (bäöjemke): bodem, achterwerk.         

Baole: [loc.] Balen.         

baom (bao~m) (bäömke, bäöm): achterwerk, bips.    Doe has 'ne ferme baom (Jij hebt een flink achterwerk).     

baom (bao~m) (bäömke, bäöm): bodem.    Zies te d'r baom al? (Zie je de bodem al?)     

baor (bäörke, baore): boor.         

bäörsj (bäörsjke, bäörzje) (mod.): beurs, portemonnee, portemonnaie.         

baove (bövvesjte): boven.    Baove g'n paoët (Boven de poort).     

bäöwele (sgv): mompelen, bazelen, wauwelen.         

baowwer (orig.): eerder.    Baowwer es neet (Eerder wel dan niet).   Baowwer es andesj kaom ich e zoondig (Ik kom zondag waarschijnlijk).   

Barbej: naam van schoolmeester op de lagere school van de Plank rond 1935.          

barreer of breer (barrirreke, barrere) : stevig hek, breed genoeg om een kar door te laten.   nl (uit fr.): barrière.  Dao sjtèèt 'n ko ee g'n barreer (Daar staat een koe in het hek).     

basj: zeildoek.         

basklas: tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.  fr: basse-classe       

baskuul (baskuu/l): weegbalans, weegtoestel, weegbrug, weegschaal.  fr: bascule.       

bassing: teil, kom.  fr: un bassin.       

bassing (sgv): grotere kom.  fr: bassin.       

basterdieke: [botan.] kersensoort, dik, glanzend zwart, sappig en zeer vast, Abbesse de Mouland.         

Bat: [loc.] het Bat in Luik, in Eijsden.         

bataille: kracht.  fr: bataille (gevecht, veldslag).  Volle bataille (Op volle kracht).     

batraaf: batraaf, kwajongen, deugniet.         

bats (betske, batse): bil.    Hòòt zaege, kanne vaege, lómmele make, batse krake (rijmpje tijdens kinderspelletje).     

batsj (batsje): bak.         

batterie (batterieke, batterieje): accu.    De batterie is plat (De accu is leeg).     

Bauerd, d'r: [loc.] plein aan de kerk te spv.         

bavet: slabbertje.  fr.       

Bavière: ziekenhuis in Luik.         

bazel: prietpraat, zever.         

bazele of beuzele (bazelde, gebazeld): bazelen, onzin uitkramen, zeveren.         

bazis: basis.         

bebbel: kletstante.         

bebbel: mond die nooit stil staat.         

bèd (bèdsje, bèddeke, bèdde): bed.    Op bèdsjes trèkke (Gras of hooi in kleine rijen leggen).     

bedaanke (bedaankde, bedaank): bedanken.         

bèddekoetsj (sgv): slaapplaats boven de dieren voor de knecht, in het bijzonder de paardenknecht.         

bèddele (bèddelde, gebèddeld): bedelen.         

bèddele (bèddelde, gebèddeld): collecteren, voor een goed doel de huizen aflopen (mod.).         

bedene (bedeende, bedeend): bedienen.         

bèdsjke (sgv): bakje, kommetje.  vgl. badsj.       

bèè (bèè~)  (bèngke, bèè (bèè/) of bèng): been.         

beer: bier.         

beer, e (birke of birreke, beer): glas bier.         

beertón: biervat.          

begaie (begaide, begaid): vechten.         

begaie (begaide, begaid): vies maken.         

begaie (begaide, begaid): overdadig eten en/of drinken.         

begajeme (begajemde, begajemd): beslaan, condenseren.         

begame (begaamde, begaamd) (sgv): beslaan, condenseren.    De roete zunt begaamd (De ramen zijn beslagen).     

begaoving: de stuipen.         

begieng: begijn, non, kloosterzuster.    Dae sjroeft nog 'n begieng oeteree (Die schroeft nog een non uit elkaar, is een bedreven knutselaar).     

beginne (begoos, begónne): beginnen         

begreffenis (moe sgv): begrafenis         

begriepe (mod.) (begraeëp, begraeëpe): begrijpen         

behäj: ophef.    Väöl behäj make (Veel ophef maken).  Die hant 'ne behäj op zich (Die hebben een air of gaan te goed gekleed).   

behäjdskrieëmer (orig.): opschepper, druktemaker.         

behäjdspiemel (orig.): opschepper, druktemaker.         

behäjsniep: opschepper, druktemaker.         

behange (mod.): behangen         

behof (beho/f): behalve         

beije (beijde, gebeijd): wachten.         

Beijere: [loc.] Beieren         

beise (moe): panieklopen van koeien, met de staarten de lucht in, bij onweer op komst of steekvliegen (prame).    Es eng koo beist, beisen ze allemaol (Als een koe begint te lopen, volgen ze allemaal. Als een schaap over de dam is...).     

beje (booj, geboje) (moe): bieden         

beje of bene (boeëd, gebao, gebaoje of gebaone): bieden.    Ich been, doe buuds, hae buudt, v'r beje, d'r bidt. Doe boeëts, ze boeëte.  Wieväöl haat-e gebaoje? (Hoeveel heeft ie geboden?)   

bejs (moe): wind.         

Bèjs, De (moe): [loc.] Bijs moe.         

Bèjsstraot (moe): [loc.] Bijsstraat moe.         

bekaans: bijna.         

bekalle : kwaad spreken, roddelen.         

bekèùkele (orig.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.         

bekieke (bekie/ke of bekie~ke) (bekaeëk, bekaeëke): bekijken.         

bekker (bekkerke, bekkersj of bekkere): bakker.         

Bekkesj: familienaam Beckers.         

beklopt (beklobde): gek, maf, idioot, dom, betoeterd.  du: beklopft.       

bekokele (orig.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.         

bekwaam: bekwaam, geleerd, ontwikkeld, rijp zijn.    Dat reend is al bekwaam genog vör te dèkke (Dat rund is al rijp genoeg om te dekken).     

belache (belaachde, belaachd): uitlachen.    Doe dèès dich get belache (Jij maakt je belachelijk).  Da belache ze dich óch nog! (Dan lachen ze je ook nog uit! Terwijl je het goed bedoelt).   

belaove (belofde, belofd) (mod.): beloven.          

belasting (mod.): belasting.    Ich mót de belasting nog betale (Ik moet de belasting nog betalen (mod.).     

belebsjt: belabberd.    Wat zies te dich belebsjt oet (Wat zie jij er belabberd uit).     

belèfd: beleefd.         

belle (belde, gebeld) (mod.): bellen.         

belle (belde, gebeld) (mod.): telefoneren.         

Belsj: [loc.] België.    Hae wónt op 't Belsj (Hij woont in België).     

belsj: belgisch         

belsj (belsjke, belsje): belg.         

bemmele (bemmelde, gebemmeld): bengelen.    Hae bemmelt a g'ne stoets (Hij bengelt aan de staart, hij is de laatste).     

ben: kiepbak.     'n ben van 'n remork  ('n kiepbare laadbak van een aanhangwagen).     

benao of bienao (mod.): bijna.         

bengel: bengel.         

bènne: binnen.         

bènne (orig.): in.    Hae zit te bènne (Hij zit erin, hij hoort erbij).  Dao zit knoersj bènne (Daar zit knoers in).   

bènneste: binnenste.         

benujd (moe): benieuwd.         

benuujd: benieuwd of het lukt, met licht wantrouwen.    Noe bèn ich 'ns benuujd of.... (Nu ben ik eens benieuwd of...).     

bepruëtele (bepruëtelde, bepruëteld): verfomfaaien, bijv. van papier.         

berate: adviseren.  du: beraten.       

berechting: laatste sacramenten, bediening.         

berf (moe-sgv): kranig, ijverig.      'n berf vrouw (Een kranige vrouw).  Dao jaars te berf va (Daar wordt je ijverig van).   

bèrg of bèrk: gesneden, gecastreerd varken.         

berieëgene (berieëgende, berieëgend) (sgv): beregenen, besproeien, met name in de fruitteelt ter voorkoming van vorstschade aan de bloesem.         

beriëte goeë (orig.): ter communie gaan.         

berme (bermde, gebermd): opstapelen, met name balen hooi of stro op de hooiwagen of hooizolder.         

Berno (mod.): [loc.] Berneau.         

beroste (bero~ste) (berosde, beros): beroesten.         

bèrves: blootvoets, barrevoets.         

besjäöre (besjäörde, besjäörd): scheuren van het lachen.         

besjèèd: inlichting, bericht, nieuws.  nl: bescheid.  Zègk mich van besjèèd (Laat me wat weten.).  Besjèèd gaeve (bericht geven, fr: donner avis).   

besjeftigd (sgv): druk bezig, druk bezet.         

besjemd: beschaamd.         

besjerme (besjermde, besjermd): beschermen.         

besjiete (besjie~te) (besjaeët, besjaeëte): beschijten.         

besjiete (besjie~te) (besjaeët, besjaeëte): oplichten, bedriegen, benadelen.         

besjlaag (orig.): beroerte, hersenbloeding.         

besjlete (besjlaoët, besjlaoëte): besluiten.         

besjlete (besjloeët, besjloeëte) (sgv): besluiten.         

besjloeijere (besjloeijerde, besjloeijerd) (orig.): verwelken.         

besjloet (2, SL): besluit.         

besjluut (2, SL): besluit.         

besjpraeëke (besjpraoëk, besjpraoëke): bespreken.         

besjpraeëke (besjpraoëk, besjpraoëke): reserveren.         

besjrieve (besjrie~ve) (besjraef, besjraeve): beschrijven.         

besjtoeë (besjtóng, besjtande): bestaan.    Ich besjtaon, doe besjtèès, hae besjtèèt     

besjuut: beschuit.         

bessem (bessemke, besseme): bezem.         

bessemekriemer : bezemverkoper, scheldwoord.         

bessemesjtek: bezemsteel.         

bèsterie (bèsterie/): afval, vuilnis, huisvuil, rotzooi.         

Bet: roepnaam Elisabeth.         

betale (betalde, betald): betalen.    doe beteuls.      

betèkenis: betekenis.         

bètel (bètelke, bètele): beitel.         

bèts: best.         

bètste: beste.     't bètste! (Het beste! afscheidsgroet).     

Beumaan (sgv): Boeman, een kruising tussen een man en een aap met haren zo lang en stijf als de haren van een stalborstel.         

beunker: bunker.         

beväöërbeeld: bijvoorbeeld.         

bevreeze (bevreesde of bevroeërd, bevroeëre) (sgv): bevriezen.         

bevreeze (bevruusde of bevraoër, bevraoëre): bevriezen.    Water bevruust (Water bevriest).     

bevrieje (bevried): bevrijden.         

bewaarsjoeël (bewaarsjuuëlke): kleuterschool.         

bewaeëge (bewègde, bewègd): bewegen.         

beware (bewaarde, bewaard): bewaren, behouden.         

bewust-zieë: bewustzijn.          

bezèkde: bedrogene.         

bezèke (2, SL) (bezèèkde, bezèkd): bezeiken, bedriegen, oplichten, benadelen.    Dae hat zich bezèkd (Die heeft zich benadeeld).     

bezieë: bezien.     't bezieë waeëd (Bezienswaardig).     

bezoepe (bezaoëp, bezaoëpe): bezuipen.         

bidóng (bidóngske, bidónge): jerry can.         

bidóng (bidóngske, bidónge) (orig.): blikken veldfles met beugeldop.         

bie (SL): bij.         

biedè: voetbad.  fr: bidet       

biedè: paardje.         

biederhaand (sgv): bijdehand.         

biederhaendsje (sgv): bijdenhandje.         

biedong: drinkbus, jerrycan.         

bieëne (bie/ëne) (bieënde of biende of bieëdde, gebieënd): baden, betten.    Ich bieën (L-ST) doe bieëns (K-ST) v'r, ze bieëne (L-ST) daeër bient (K-ST) biende (K-ST), gebieënd (K-ST), baen d'ch.     

bieër (bieërke, bieëre): varkensbeer.    Oongelebste bieër (Ongelikte beer).  Krómme bieër (Kromme beer, scheldwoord).   

bieërig: door een zeug naar paring verlangend.         

Bieësbruk (sgv): Biesberg. Mogelijk dat de -bruk toponiemen in sgv ouder zijn dan de -berg top. De -bruk top. liggen korter bij de sjtraote rond het dorp, dus eerder ontgonnen en van een naam voorzien.         

bieëter (sgv): beter.         

biej (bie/j) (biejke, bieje): [anim.] honingbij, Apis mellifera L.         

bieje (bie~je) (biejde, gebiejd) (moe-sgv): baden         

biejèè of bienèè: bijeen.    Aal biejèè (Alles bijelkaar genomen, goed beschouwd).     

biek: pen.  merk: bic       

biekäöëke: bijkeuken.         

biel (bie~l) (bielsje, bielder): bijl.         

biès (biè/s): smeerlap, beest.    Doe bès 'n biès! (Je bent een smeerlap!).     

bies (bie/s) (sgv): noordewind.         

bies (bie~s): noordewind.         

bies of pies (orig.): tot.  du: bis.  Bies e nuuj kieër (tot een volgende keer).   Bies oppedaod (Tot zodadelijk).  Bies sjtrak of neet bies mùrge (Tot straks of anders tot morgen).  Bies lùts (Tot zodadelijk).

Bies, de: [loc.] de Bies.         

bièsterie (biè/sterie/): smeerlapperij.         

biete (bie~te) (baeët, gebaeëte): bijten.    ich biet (bie~t), doe biets (bie/ts), hae biet (bie/t)     

bieteke (bie/teke): beetje.         

bietsje (bie/tsje): beetje.         

bieze (bie/ze) (sgv): biezen.         

bieze (bie~ze): biezen, wildlopen van vee, panieklopen van koeien, met de staarten de lucht in, bij onweer op komst of steekvliegen (prame).    Went de processie lang kunt, beginne de keu te bieze (Als de processie langskomt, beginnen de koeien te biezen).     

bij (bij/) (bije) (moe): [anim.] honingbij, Apis mellifera L.    Dae hèlt bije (Die houdt bijen, omschrijving voor imker).     

bijekùrf (bij/ekù~rf) (bijekùrf (bij/ekù/rf) (moe) : bijenkorf         

Billesjtraot, ee g'n: [loc.] Billenstraat in Rem.         

billig: goedkoop.         

binèt (sgv): dubbele schoffel met wiel voor tussen de bieten.         

binètte (sgv): schoffelen met een binèt tussen de bieten.         

binge: binden.    Te gek vör te binge (Te gek om te binden, om los te lopen).     

binnebieër: binnenbeer.         

binneboews (sgv): binnen het gebouw.         

bittóng (bi/ttóng): beton.         

Bjan (orig.) (sgv): Berneau.         

Bjanderroet (sgv): [loc.] Berneauweg in sgv.         

Bjanderwieëg (sgv): [loc.] Berneauweg in sgv.         

Bjen (moe-smv) (orig.): [loc.] Berneau.         

blad (blèdsje of blaedsje, blaar of blajer): blad.    Voerens Blaedsje (Voerens Blaadje, tijdschrift van de vereniging Heem en Natuur Voeren sinds april 2003).     

blao: blauw.         

bläöke: roken van een smeulend vuur of lont.         

bläökerke (sgv): kleine kandelaar.         

blaoze (bloos [conj 2: bleus], geblaoze): blazen.    Blaos mich 'ns eng! (Je kunt me wat!)  ich blaos, doe blus, hae blust   

blèèkwèsj: de witte was.         

bleend: blind.         

blèke: bleken.    De wèsj blèke (De was bleken).     

blèkt, e: een bleek (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

bletsje (bletsjde, gebletsjt): blaffen.         

bleuj: bloei.         

bleuje (bleujde, gebleujd): bloeien.         

bleutsj (bleutsjke, bleutsje): deuk.         

Bliebrig (1): [loc.] Bleiberg, Plombières.         

bliej: blij.         

bliej: lood.         

blieve (blaef, blaeve (orig.) blaove (moe) of geblaeve (mod.)): blijven.    Doeëd blaeve (Dood gebleven, verongelukt).  Ich blief, doe bliefs, hae bliet.   

blift, 't (geen infinitief): belieft (van believen), bevalt.     't Blift 'm neet (Het bevalt hem niet).  Bies mùrge, es God blift (Tot morgen, als God het wil).   

blij (moe): blij.         

blinge: blinde.         

blis (moe): bles.         

bloes (bluuske, bloeze) (mod.): blouse.         

bloes (bluuske, bloeze) (orig.): blouse.         

bloje: bloeden.         

blomespot (orig.): bloempot.         

blömke: bloemetje.         

blomkuël: bloemkool.         

blómpot (orig.): bloempot.         

blood: bloed.    Blood pakke (Bloed prikken).     

bloodwaoërsj of bloodwaoësj (mod.) (bloodwaoërsjke, bloodwäöërsj): bloedworst.         

bloom (blumke, blome): bloem.     `t Haat mele op os blome (Er zitten bladluizen op onze bloemen).     

bloompot (mod.): bloempot.         

blowwe (mv: blao): blauwe.    dao zunt de blao! (Daar zijn de blauwen, de politie)  " 'ne blowwe : dier van het wit-blauwe vleesras (BBB bleu blanc Belge).

"   

bobbelesjträötsje (moe): [loc.] barbarastraatje in moe.         

bobbie: hond, troetelnaam.         

boch (böchske, bochte): bocht.         

boeën (buuënke, boeëne): boon.    Ee g'n boeëne (In de bonen, verstrooid).     

boeërd (bäörd) (sgv): boord.         

boeërsj (sgv): borst.         

boeëve (sgv): boven.         

boej (boe/j) (sgv): oud armoedig huis.         

boek (boe~k) (buukske, buuk): buik.    Has te dich in d'r boek gebaeëte (Heb je je zelf benadeeld).     

boekel of poekel: bochel.    Ich lach mich eine boekel! (Ik lach me krom!)  Kèns mich d'r boekel op! (Je kunt me de rug op!)   

boeljot: warmwaterzak, warmwaterkruik.  fr: bouillotte.       

boelong: schroefbout.  fr: boulon.       

Boemelaer: boemelaar, iemand die graag aan de boemel gaat. lid van de karnavalsvereniging de Boemelaire (hun schrijfwijze) van Sint-Martens-Voeren.         

Boemelaere: karnavalsvereniging van smv.         

boender: bunder.         

Boender, op -: [loc.] Boender rem, v/h Boenraad.         

boer (bureke, boere): boer.         

boerderiej (boerderieke, boerderieje): boerderij.         

boeredeenk: boerending, boerderij.         

Boersj (Boe~rsj) (sgv): familienaam Bours.         

boesjónge (1, ST): sjtöpke broeje (zie sjtop).  fr: bouchon = kurk, stop, dop.       

boet (boe~t): gebouw. Oud armoedig huis.         

boete (mod.) of boetes (boe/tes): buiten.         

boeteste (boe/teste): buitenste.         

boets: doodlopen.    Zich boets laope (Vastlopen in een doodlopende straat).     

boewe (boewde, geboewd): bouwen.         

boezjere (boezje~re): bewegen, verplaatsen.  fr: bouger.       

boezjiej (boezjieke) (sgv) (mod.): kaars.         

bokbaard: [botan.] schapegras, zwenkgras, Festuca soorten.         

Bókkes: [loc.] Bocholz.         

Bokriek: Bokrijk, openluchtmuseum in Midden-Limburg.         

boks: broek.         

bol (bo~l) (bölke, böl): bol.    Bölke (Snoepje).     

boldere: bonzen, kloppen, lawaai maken.         

bölles (sgv): hoofd, kop.    Op m'ne bölles (Op mijn kop).  Ich how dich vör dienge bölles (Ik sla je op je kop).   

bóm (bómme): bom.         

bómbardemaent : bombardement.         

bonè: pet.  fr: bonnèt.       

bonheur: geluk.    à la bonheur! (Wat een geluk! goed zo!)     

book, d'r (bukske, beuk): boek.    "In de beuk van 'n ander is 't sjlaeët laeze (In de boeken van een ander is het moeilijk lezen, je kan niet weten wat de financiële toestand van iemand 

anders is).

"     

boom: lange zijde van een ladder.         

boom (boo~m) (bömke, beum (beu/m)): boom.    Sjlaope wie 'ne boom (Heel goed, heel diep slapen.)     

boomoelje (sgv): slaolie.         

Boomsjtraot (sgv): [loc.] Boomstraat.         

boomvot: boomstronk.         

boord (bäörd) (moe): boord.         

borduur (borduu/r): stoeprand.  fr: bordure.       

bössel of bösjel (bösselke, bössele): bos, bussel, schoof graan.         

bot (bötsje, botte): laars.  fr: botte.  Doe sjtoeëts get oet dien bot (Jij stoot wat uit je laars, je verzint maar wat).     

botkoel: steenslaggroeve voor verharding van veldwegen.         

botram: boterham.         

botte: veldweg verharden.         

bótter: boter.         

bóttermèlk: karnemelk.         

bóttertieng: boterton.         

bovink: [anim.] vink, boekvink.         

box (boxe): luidspreker.         

braaf (braver, braafst): braaf.    Braaf haat de naas aaf (Braaf is zijn neus kwijt. Hij lijkt wel braaf, maar .... Tevens woordspel met de lange a-stoottoon).  b.n.: e braaf keend, braaf luuj, 'ne brave hoond. z.n.: 'ne brave, 'n braaf, e braaft.    

braeëke (brook, gebraoëke): breken.          

braeëke, zich (brook, gebraoëke) (orig.): [med.] overgeven, braken, vomeren, spugen.         

braeëne (brón, gebraand): branden.     't brint of brent (het brandt).     

bragkelaer (bragkelaerke, bragkelaere): klungelaar.         

brak: oud armoedig huis.         

brak (sgv): halfwilde, ongeciviliseerde.    Brakke va keender (Kinderen die rondlopen als een brak (jachthond)).     

branne (brande, gebraand): branden.         

braoje: braden.         

braosjiet (brao~sjie/t) (sgv): bronchitis.          

brèèd (brèjjer): breed.         

breef (brifke, breve): brief.         

breie (mod.): breien.         

breite (moe): breedte.         

brènge (braat [conj 2: braet], braat (orig.) of gebraat (mod.)): brengen.         

brènge (brach, brach (orig.) of gebrach (mod.)) (sgv): brengen.         

brènne (brènde of brón (moe), gebrènd): branden.         

brennieëtel (brennieëtelke, brennieëtele): brandnetel.         

brèt (breijer) (sgv): ligplank, schap, zijkant van een houten kruiwagen.         

bret (bretsje, braer): plank, bord.  du: Brett (etym. zelfde woordgroep als bord).  Naovenant 't bret. Wat sjtèèt op 't bret? (Naargelang het bord. Wat staat op het bord? Aan de ingang van de markt in Aubel hing vroeger een bord met daarop geschreven de richtprijzen van de waren als boter, kaas enz.).     

bretsig (sgv): geil, vurig.         

breuj: brouwsel, goedje, drank, brij.         

breuje (breujde, gebreujd): broeden.         

breuje (breujde, gebreujd): broeien.    Hae breujt.     

breul (breu~l): bril.         

brevendraeger: postbode.  du: briefträger.       

brieëm (brieëmke, brieëme): [botan.] braamstruik, Rubus fruticosus.    Dae zow zich och nog 'n brieëm däör z'n vot trèkke (Die zou zich nog een braam door zijn achterwerk trekken, een gierigaard).     

briekè (1, ST) (orig.): aansteker.  fr: briquet       

brieljaontien: haarvet.  fr: Brillantine.       

brik: baksteen.         

brikèt (brikè/t) (brikètsje, brikètte): briket.         

brikkebekker (brikkebekkere): bakstenenbakker.          

brikkeriej (brikkerie/j): baksteenbakkerij.         

brikkeroem: baksteengruis, afval baksteenmateriaal.  Roem is verwant met ruimen.       

broebel (brubelke, broebele): [med.] bultje, uitslag, muggebult, neteluitslag.         

broed (broe~d): bruid.         

broedsrès (sgv): huwelijksreis.         

broeëd (bruuëdsje, broeëjer): brood.    Fieng bruuëdsjes bakke (Platte broodjes bakken).     

broeëdsjtieëk (sgv): broodsteek, ovenschieter.         

broeëmel of broemel (broeëmele) (sgv): [botan.] braambes, Rubus fruticosus.         

bröëgkde (ö3; K-SL)  (bröëkske, bröëgkdes): breuk, liesbreuk.         

broeke (bruukde, gebroekt) (orig.): gebruiken.    Hae broekt.     

broesje (broe~sje) (broesjde, gebroesjt).: bruisen.         

broesjtablèt: bruistablet.         

broewer (bruuwerke, broewersj): brouwer.         

broeweriej: brouwerij.         

Broewersj: familienaam Brouwers.         

brök (brökske, brögke): brug.         

Brokersjtraot (sgv): [loc.] straat naar Altenbroek in sgv.         

brommel of braomel (brömmelke, brommele of braomele): [botan.] braambes, Rubus fruticosus.  du: Brombeere.       

brommel of braomel (brömmelke, brommele of braomele): mannelijke geslachtsdelen.         

Brook: [loc.] Altenbroek, tussen sgv en noorbeek.          

brook (breukske, breuk): broek.     'n zjwatte brook mit galongs (Een zwarte broek met zijden biezen).     

broonk: bronkkermis.         

broonkdaag: zondag voor sacramentsdag = zondag na Pinksteren.         

broonkmaondig: kermismaandag.          

broonkzoondig: kermiszondag.         

broor (breurke, breurs): broer.         

bros (broske): kapsel van stekelharen.  fr: brosse, nl: borstel.       

brosj (brösjke, brosje): broche, doekspeld.         

brosjèt (2, ST): spies.  fr: brochette.        

bruje (bruujde, gebruujd) (orig.): werpen, smijten, gooien, stoten.  nl: bruien (stoten).  Ich bruuj dich a g'n däör! (Ik gooi je het huis uit! Ook: ontslagen worden). Dae haat aafgebruujd (Die heeft opgegeven, m.n. een wielrenner. nl: er de brui aan geven).  Bruuj 'm dich atereuëver! (Gooi 'm achterover. Proost, gezondheid!)  En noe bruuje ze 't dao (En nu gooien ze het daar. Het bijltje erbij neergooien,  ook: echtscheiden).  Ich bruuj, doe bruujs, hae bruujt of hae bruut

brujje (moe): werpen, smijten, gooien, stoten.         

brulle: schreeuwen, huilen, wenen.    Brulle wie e vèrke (Schreeuwen als een varken).     

Bruselt (Bru/selt): [loc.] Brussel.    nao g'ne Bruselt goeë (naar Brussel gaan).     

Bruuërsj: familienaam Broers.         

Bruusjterbösj: [loc.] Bruisterbos in Nederland.         

B'rweng (B'rwe/ng) (moe): Berwijn.         

B'rwieng (B'rwie/ng): Berwijn.         

buërsjtel (sgv): borstel.         

buëvesjte of buversjte, op g'ne (sgv): bovenste zolder.         

buffèt (buffètsje, buffètte): buffet.         

bugel (bugelke, bugele): speciaal net om de door een fret opgejaagde konijnen in op te vangen.         

bugel (bugelke, bugele): zakje.         

bujel: zakje.         

bùjsj (bùjsjke, bùjsje): bos.         

bùjsjraank (mod.): [botan.] bosrank, Clematis vitalba L.         

bunzing (mod.): [anim.] bunzing, Mustela putorius.         

burgemèèster: burgemeester.         

buro (bu/ro): bureau.         

bùs (bùske, bùsse): bus.         

Bùsjule (1, ST): karnavalsvereniging van teu.         

bùsjuul (bùsjuulke, bùsjule): bosuil.         

bùsjuul (bùsjuulke, bùsjule): lid van de karnavalsvereniging de Böschuule (hun schrijfwijze) van Teuven.         

bùsjuul (bùsjuulke, bùsjule): Teuvenaar.         

bùttele: tuinieren.          

bùttele, zich: vechten, ruzie maken.    Ze zunt zich an 't bùttele (Ze zijn aan het vechten).     

buuffèè: buffet.         

buul (buu/l): klootzak.    D'r buul van 'ne steer (De zak van een stier).  Sjtamp 'm onder zienge buul (Stamp hem onder zijn kloten).   

buul (ST): zak.  Uit buujel = buidel.       

buun (SL): toneel, scène.  du: Bühne.       

buurtsjap: buurtschap, gehucht.         

buus (buu~s) (buuske, buze): buis.         

buushood of buus: buishoed, hoge hoed         

buut (buu/t): carnavalsrede.         

bwos (moe): borst.         

caracol (caracolke, caracolle): [anim.] wijngaardslak.         

carrelere: betegelen.  fr: carreler.       

cartoesj: hagelpatroon, schietpatroon.  fr: cartouche.       

cavvo (ca/vvo) (moe): grafkelder.         

centrifuusj (centrifuusjke, centrifuusje) (mod.): centrifuge.         

cirkel: cirkel.         

citer (cite/r) (citerke, citerre): beerput, regenwaterput, reservoir.  fr: citerne.       

classeur: ordner, verzamelband.         

Clute: familienaam Cluyten.         

Collings: familienaam Collings.         

comlesere : te kommunie gaan.         

complemènte (alleen mv.): de groeten.  fr: compliment.       

confituur: jam.         

controlere, (controleerde, gecontroleerd): controleren.         

corpaenderke (sgv): appelsoort court-pendu.         

Corporatie, de: Landbouw en Voedsel (of Voedings) Corporatie.         

cursiest (2, ST): kursist.         

cursus: cursus.         

cursus: lesmap.         

cursusblaar of cursusblajer: cursusbladeren, lesbladeren.         

da of dan: dan.         

daag (daa~g) (daegske, daag (daa/g)): dag.         

daak (daekske, dake of daker): dak.    Op 'n daak (Op het dak).     

daaljas (daaljeske, daaljasse): [botan.] dahlia. De botanische naam is ontleend aan de Zweedse botanicus Andreas Dahl, een leerling van Carl Linnaeus.         

daansmarieke (daansmariekes): dansmarieke, geuniformeerde karnavalsdanseres.    Zing, daans en waggel met de daansmariekes va Voere - Zing daans en waggel met - Ze zunt met de bee in g'n loch geboere - Ze daanse toch zoe sjoen - Ze jare nog 'ns kampioen.  (Refrein v.h. liedje v.d. Dansmariekes va Voere).   

daas (deske, daes): [anim.] das, Meles meles.         

dabbe (dabde, gedabd): dabben, wroeten, (uit)graven.         

dabbe (dabde, gedabd): krabben.         

dae: die.         

daeëke (daeëkes): deken, geestelijke.         

daeënsdig: dinsdag.         

daeër: jullie.         

daeër: u.         

daem (dae~m) (daemke, daeme (dae/me)): speen, tepel van koe.    [vet.] Kol a g'n daeme (Plaksel aan de spenen, een koe heel kort voor het werpen krijgt aan de speenopening druppeltjes die een beetje plakken. Bij een merrie zegt men eerder: Krekele a g'n daeme).     

dal (dälke, dalle): betonnen vloerelement.  fr: dalle.       

dalek of dalik: zodadelijk.         

dam: dame in kaartspel of schaakspel.         

dam (sgv): poot onder de boom van een kar.         

dao: daar.         

dao opper of dao oppersj: daar boven. Gezegd in sgv over smv en verder oostelijk, in smv over teuven en oostelijker.         

daobènne: erin, erbij.    Dae zit daobènne (Die zit erin, die hoort erbij).     

daobie: bij.         

däöën: meidoorn.         

daoënhaag: meidoornhaag, meidoornheg.         

däöëre (daoësj, gedäöërd): mogen.  du: dürfen.  däöër ich mich e keukske kriege? (mag ik (mij) een koekje nemen?)  ich däöër, doe däöësj, hae däöët, v'r/ze däöëre, d'r däöët. ich/doe/hae daoësj, v'r/ze daoësje, d'r daoësjt   

daoëter: dochter.         

däögeneet: deugniet.         

daomit: daarmee.         

daomit: zodat.  du: damit.       

dao-oet: daar uit.         

däör: deur.    A g'n däör (Buiten).  Um g'n däöre goëe (orig.) (langs de deuren bedelen, leuren).  De däör ès óp (orig.). De däör ès aoëpe (mod.) (De deur is open)   

däör: door.    Däör-en-däör (Door-en-door).  Hast't nog'nt däör? (Heb je het nog niet door (bijv. gezaagd. niet in de betekenis van begrijpen).   Komt däör (Kom door, naar een volgende kamer in huis).  

däör: meidoorn.         

däöree: door elkaar, dement.         

däörgesjpaan (sgv): deuropening.         

däörsjieëte: [agrar.] doorschieten van gewas, in zaad schieten van bieten, porei, ajuinen.         

dao-uëver (sgv): daarover.         

daovan: daarvan.         

daoväöër: daarom.         

daovuuër (sgv): daarom.         

dartig: dertig.         

dat: dat.         

datum: datum.         

de, d'r: de.         

debarra: bergkast, rommelhok, rommelzolder, achterkeuken.  fr: débarras       

dèèl: deel.         

deenjóng (deenjungske, deenjónges): misdienaar.         

deenk: huis, woning, gebouw.         

deenk (dingske, dinger): ding.         

deenke (daat, gedaat): denken.         

deep, depe: diep, laag.     'n depe koel (Een diepe kuil of poel).   'n-en depe sjtool (Een lage stoel).  Dat vleegmasjieng waor deep, waor neer (dat vliegtuig vloog laag).  De wòke hange deep (De wolken hangen laag).

deepte (moe): diepte.         

deer (deerke, dere): dier.         

definiejsje: definitie.         

dèh: minder vormelijk alstublieft, "daar of hier", in de uitdrukking "dè, has t't" (hier heb je 't).         

dèh: uitroep van verbazing of ontgoocheling.    De Zjeuf es doeëd! Dèh da noe, noe zaag ich niks mie (Zjeuf is dood! Maar nu toch, nu weet ik niks meer te zeggen).     

deing (moe): jouw.    Op 't deingt (Op jouw grond, op jouw erf).     

dèk of dèks (dèkker, dèkst): vaak, dikwijls.    Ich han dich dèkker gezieë, mer ich kèn neet op dich kaome (Ik heb jou vaker gezien, maar ik kan niet op je naam komen. Wordt voor de grap al eens vertaald in "Ik heb jou dikker gezien, maar ik kan niet op je komen").     

dèkke (dèkde, gedèkt): dekken.    Hae dèkt (ST)     

dèkke (dèkkes): deken, kleed.         

dèl: del, nevenvorm van dal.         

Delahaut (de la ho) of lahaut (la ho): [loc.] het kruispunt ten O van Moelingen. (De)lahaut duidt op de naam van de caféhouder aan het kruispunt zélf.    Aa Delahaut, aa lahaut (Aan het delahautkruispunt).     

dèle: delen.         

dem: die, hem.    Has te dem nog? (Heb je die nog?)     

Demolling (Demo/lling): familienaam Demollin.         

dempig of dempetig: dampig.         

dempig of dempetig: [vet.] koortsig.         

den: den.         

den: van dennenhout.         

dèn (sgv): dorsvloer.         

dene (dènde, gedènd): dienen.         

dene (dènde, gedènd): in militaire dienst zijn.         

dèrm (dè~rm) (dèrmke, dèrm (dè/rm)): darm.         

dèrm (SL) (dèrmke, dèrm): slang, rubberslang.         

dèrmase: dermate.         

dernao: erna.         

dertig (moe): dertig.         

desser (sgv): soort kapmes.         

dèùjer: eidooier.         

deul (deu~l): dol, gek.    Dao waeëds te deul va (Daar wordt je gek van).      

dèùl (dùlke [mv. dùlkes of dùlkere], dèùle): eidooier.    Krieg dich d'r dèùl van driej èjjer (Neem de dooier van drie eieren).     

dèùpe (dùpde, gedùp): dopen.         

deu-pjès : mantelpak, twedelig dameskostuum.   fr: deux-pièces.       

deur (moe): duur.         

deur (sgv): stier.         

deurp (sgv): dorp.         

dibde (mod.): laagte in het terrein.  nl: diepte.       

dich: jij.         

dich-en-doeë: jijen en jouwen, tutoyeren.         

die: die.         

dieëke (sgv): deken.         

dieër (sgv): jullie.         

dieër (sgv): u.         

dieësdig: dinsdag.    Wienieë ès dat? 'n dieësdig (Wanneer is dat? Dinsdag).     

diek (die/k): dik.         

diek (die~k): dijk.         

diekde: dikte.         

dieke (diekde, gediekt): dikken, dikker worden.         

dieksjonnaer (dieksjonnaerke, dieksjonnaere): woordenboek.         

diekt, e: een dik (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).    Dat is e diekt (Dat is een dik).     

diekte (moe): dikte.         

dieng of dien: uw, je.         

dieskutere (dieskuteerde, gedieskuteerd): discussiëren.         

diezjokkè: DJ disc-jockey.  Franse uitspraak van het engelse disc-jockey.       

differens (differe~ns): verschil.  fr: difference.       

different (differe~nt): verschillend.  fr: différent.       

dins: dienst, kerkdienst         

direk: zodadelijk (dus niet direkt)         

direk (mod.): direkt.          

dis, dizze: deze.    Dis waeëk (Deze week).  Dis kieër (deze keer).   

dit: dit.         

Dittrie (Di/ttrie): familienaam Detry, bekend varkensvleesverwerkend bedrijf in Aubel.    d'r Funs Detry op e Sjilbrig (Fons Detry van Schilberg).     

Djimmer (Djimmerke, Djimmers): lid van de karnavalsvereniging de Djimmers van Moelingen.         

Djimmers: karnavalsvereniging van moe.         

djör (moe): u.         

dóbbel: dubbel huwelijk, bijvoorbeeld 2 x dezelfde familienaam met elkaar gehuwd.    Dat is dóbbele Kaever (Dat is dubbele Kevers, dat is een huwelijk Kevers-Kevers).     

dóbbel: dubbel.         

dóbbele (dóbbelde, gedóbbeld): dubbelen, zittenblijven, doubleren.         

doe: toen.         

doe (doe~): jij.  du: du  in samentrekkingen te, bijv. has te: heb jij     

doeë (dóng, gedoeë): doen.    Ich daon, doe dèès, hae dèèt, v'r deunt, d'r doot.  Dóch mit of dug mit (Doe mee).  Wie gèèt 't? Me dèèt 't goeë (Hoe gaat het? Men doet het gaan....). 

doeëdebildsje: bidprentje.         

doeëdebreef (doeëdebreve): doodsbrief.         

Doeëdemong (Doe/ëdemong): familienaam Dodemont.         

doeën (duuën) (moe): doorn.         

doeër (sgv): door.         

doeës (duuëske, doeëze): conservenblik.         

doeës (duuëske, doeëze): doos.          

doef (duufke, doeve): duif.         

doef, de: Die Fliegende Taube, Aubelse krant, 1848.         

doej (doe~j) (doeje): dode.         

doem (ST) (duumke, doeme): duim.         

doeme (ST): duimen.         

does (doe~s) (duuske, doeze) (moe): doos.          

does (SL) (duuske, doeze) (moe): conservenblik.         

doevemiensj (1, ST) (sgv): duivenmelker.         

doevesjtoeëter: [anim.] stootvogel, roofvogel, buizerd,sperwer, havik, kiekedief.         

doezend: duizend.         

dòge: deugen.          

dokter (dökterke, döktersj of döktesj): dokter.         

dokteres (doktereske, dokteresse): [med.] vrouwelijke dokter.         

doktoeër (doktoe/ër) (doktuuërsj) (sgv): dokter, arts.         

döl: gek.    Dölle gek (Gek (eerder goedmoedig bedoeld).     

dölle (döl (ST)): gek.    Doe bès 'ne dölle (Jij bent een gek. Veel onvriendelijker dan dölle gek).  Die gedrage zich wie de döl (Die gedragen zich als de gekken).   

dölsje (orig.): kauw.  du: Dohle.       

dölt, e: een dol (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

dónderkiel: belemniet.         

dónnesjdig: donderdag.         

dontiest (dontie/st): tandarts.  fr: dentiste.       

dòòën (däöëntsje, däöën): doorn.         

döppe : onhandig meisje (oorspronkelijk is döppe een stenen potje. öpke, döpke, roeëzesöpke enz.).         

döppe-sjörger: (letterlijk: 'ne potjes-kramer) = een onhandig iemand. (te vergelijken met 'ne hoddeler en 'ne taperer).         

dore (doorde,  gedooërd): duren.         

douwf (moe): duif.         

dow (sgv): de dikke takken van fruitboom.         

d'r ginnige: degene.         

d'r Iezere Peerboom: [loc.] spv.          

drage (gedrage): dragen.    hae dreugt     

draod (dräödsje, dräöd of dräöj): draad.         

drappo (dra/ppo): vaandel, vlag.  fr: drapeau.       

dras: koffiedik.         

drasje (sgv): stortregenen.         

d'rate: erachter         

d'r-bie: erbij.         

d'ree: er in.         

dreenk: drinkplaats voor het vee.         

Dreesj: [loc.] Drees, straat in sgv.         

Dreesje, op 'n -: [loc.] Driesen in Rem.         

drek: aarde, grond.         

drèssig (rem): dertig.         

dreum (drùmke, dreume): droom.         

dreume (drùmde, gedrùmd): dromen.         

dreuvig: droevig.         

dreuvige: Piper verkenningsvliegtuig in WO2.         

d'rhee: er naar toe.    Gèès te d'rhee? (Ga je er naar toe?)  Get d'rhee make (Van zijn neus maken).   

driedaem: [vet.] een driespeen-koe, één speen niet meer melkgevend, verloren door ontsteking.         

drieën (drieënke, drieëne): draai, bocht.         

drieëne (drieënde, gedrènd) of drieëje: draaien.    D'r mond drieënt um g'n aeëd (De maan draait om de aarde).     

drieënhèk (mod.): draaihek, tourniquet.         

driej: drie.         

driejkönninge: driekoningen.         

Driejkuninge (sgv): driekoningen.         

driejvörder: [agrar.] drieschaarploeg.         

driekkes : scheldnaam.  nl: hendrik.       

drie-maol-twientigers (drie-maol-twie/ntigers): 60 plussers.         

driet of drieët (drie~t): schijt.         

driete (drie~te) (draeët, gedraeëte): schijten.    Went 'r dat hei gewete, hei Henske ee g'n brook gedraeëte (Als hij dat had geweten, had Hansje in zijn broek gescheten).  Doe bes dieng mam gedraeëte (Jij bent je moeder gescheten, jij lijkt als twee druppels water op je moeder).   

drietes (1, SL): schijthuis, toilet.         

drinkbatsj: drinkbak voor het vee.         

drinke (droonk, gedroonke): drinken.         

droekknòòp  (droekkneupke, droekkneup): drukknoop.  du: Druckknopf       

droof (sgv): duig, tonplank.         

druge (druugde, gedruugd): drogen.         

drùkke (drùkde, gedrùkt): drukken         

drùpke: jonge klare         

drùtieën (teu): dertien.         

duëvel (sgv): duivel         

duje (duujde, geduujd): duwen.    Die koo haat zich 't lief aafgeduujd (Die koe heeft (zich) het lijf afgeduwd, die koe heeft de baarmoeder uitgeworpen, reden van opruiming).     

dun: dun         

dùpsel: doopsel.    Ich houw dich vör d'n dùpsel, dat dich 't vùrmsel aa g'n nak aaflùpt.  (Ik sla je voor je doospel (voorhoofd) dat je het vormsel (bedoeld is het bloed) de nek afloopt).   

dùrch: door.    Dùrch-en-dùrch (Door-en-door).     

dùrchdat: doordat.         

dùrchgaank (dùrchgengske, dùrchgeng): doorgang tussen weilanden. Op deze plaats is de bodem meestal modderig, door het trappen van de koeien.    [med.] Prat ee g'ne dùrchgaank (Modder in de doorgang, maanstonden, menstruatie).     

dùrdat: doordat.         

dùrp (dùrpke, dùrper): dorp.    Um 't dùrp (Rond het dorp).     

Dùrp, ee g'n: [loc.] Dorpstraat in Rem         

dùrpssjtraot: dorpsstraat.    Durch g'n dùrpssjtraot (Door de dorpsstraat).     

Dusens (Du/sens): familienaam Duysens         

dùsj: tafel.  nl: dis, du: tisch.  Ee 's Gravevoere velt Septemberkeermes altied der zoondeg nao 21 september, Sint Matheus (Mathieu), want Matheus maog neejt met aa g'n dùsch, - an de kermesnoon - aasjuve  (In 's Gravenvoeren valt septemberkermis altijd op de zondag na 21 september, Sint Matheus, want Matheus mag niet mee aan tafel - aan het kermismiddagmaal - aanschuiven).   

duujt, 't: het beduidt, er is een probleem, 't is van betekenis.    Wat duujt 't? (Heb je een probleem?)  Wat duujt dat? (wat betekent dat?)  Dat duujt m'ch get (Dat heeft me wat te betekenen!) 

duur: duur         

duuster: duister, donker.    In d'r duuster (In het donker).     

duutelich: duidelijk         

Duutsj : Duits         

Duutsj : Duitsland.    Op 't Duutsj (In Duitsland).     

Duutsjer (Duutsje): Duitser         

Duutsjlaand: Duitsland         

duvel (duvelke, duvele): duivel.    A gaen zie (va) d'r duvel (Aan de andere kant van de duivel, god weet niet waar, in the middle of nowhere).     

dwaeësj: dwars.    in 't dwaeësj (of 'ntwaeësj?, als ontstaan uit "ont-dwars",zoals ont-moeten)     

dweel (dweelke, dwele) of dwel (mod.): dweil.         

dzju (orig.): verdomme, vloek, in Gods naam.  fr: nom de Dieu       

e ba: naar toe.    Oeë ba? (Waar naar toe?)     

e bae: stopwoord: goed.  fr: bien       

eder: iedere, elke.         

ederènge: iedereen.          

edesjkieër of jedesjkieër (1, ST): elke keer.  du: jedesmal       

ee: binnen.    Kóm ee (Kom binnen.)     

ee: in.         

èè: een.         

èè: elkaar (mit èè, bie èè).         

eegrave (eegegrave): ingraven.         

èèj (èjke [mv. èjkes], èjjer): ei, kippenei.    Dao verdins te nog neet 't zaot mit op 'n èèj (Daar verdien je nog niet het zout op een ei mee).  Doe has nog väöl kook van èèn èèj (Jij verkoopt nogal veel last).   

èèk (èèkske, èèke): [botan.] eik, eikenboom, Quercus soorten.          

èèk of èke: eiken, van eikenhout.         

eekhaoën (eekhäöëntsje, eekhäöën): eekhoorn.         

eelane, (laande ee, eegelane): inladen.         

eelaote (leet ee, eegelaote): binnen laten.         

eelaote (leet ee, eegelaote): omgaan met verkeerde zaken of mensen.         

eërbel: aardbei.         

Eesde: [loc.] Eijsden.         

Eèsden: [loc.] Eisden in Rem.    Nao g'n Eèsden op (Naar Eisden).     

eevieësje: inwikkelen met verband of luierdoek.         

eevoge: invoegen.         

eewoener (sgv): inwoner.         

effe: even.         

ège: eigen.    Da's va mien ège (Dat is van mij, van me zelf).     

egener (egenerke, egenerre): eigenaar.         

èges (orig.): zelf.    èges gemakde kompot (Zelfgemaakte compote).   Zich èges (Zichzelf).   

égeste (orig.): zelfde.         

èjjersjaal (èjjersjale): eierschalen.         

Èke, g'n of de: [loc.] De Eiken bij de Plank.         

ekel (ekelke, ekele): eikel.         

ekerè (ekerè~): iedereen.         

èkkelder: [loc.] Eckelrade.         

ekspater of ekstierpater: cultivator, grondbewerker met lange verende tanden die diepte werk (10-15cm) kan verrichten.         

ekster (mod.): Boterham met stroop en platte kaas, makkei.         

ekster (mod.): ekster.         

Elbele (E/lbele): [loc.] Aubin Neuf Chateau.    Fort van Elbele (fort van Aubin Neuf Chateau).     

elber (elberke, elbere): aardbei.         

èlend (sgv): ellende.         

èllektriek (3, ST): elektriciteit, stroom.    Dat gèèt mit d'r èllektriek (dat gaat op stroom).   'ne paol van d'r èllektriek (een elektriciteitspaal).   

elter: altaar.         

Elven: [loc.] Elven in moe aan de Maas.  fr: Navagne. Volgens Boileau 1971 p. 364, het verband tussen Elven en Navagne: Elven heeft als Romaanse vorm Aivagne. En Aivagne (in Elven) wordt tot Naivagne, Navagne)       

Emiel (E~miel): eigennaam Emiel.         

en: en.         

end: [anim.] eend, algemene naam voor een aantal soorten vogels uit de familie van eendachtigen (Anatidae).    Ès die laam end de ur? (Is die lamme eend de uwe? Grap: snel uitgesproken lijkt het onverstaanbaar frans: Estilamentäör?).     

enervere: enerveren.         

eng (moe, sgv): een.         

ènge: een, ene, iemand.    E-zelang ze ènge nuëdig hant (zolang ze iemand nodig hebben).  Doe bès mich ènge (Jij bent me er eentje).   

ènnig: enig.         

ènnige: enige.         

ensjele (1, ST) (ensjelde, geënsjeld): kibbelen, ruzie maken.    Zich ensjele (Ruzie maken met elkaar).     

entaeëge, antaeëge of ontaeëge (orig.): tegenmoet.  nl: ont-moeten, du: ent-gegen.  Hae kaam 'm entaeëge (Hij kwam hem tegemoet).  V'r gunt 'm entaeëge (Wij gaan hem tegemoet).   

èperiabel: lange regenjas.  fr: imperméable.       

erbees (moe): aardbei         

erf: hoeve.         

ermeburo: Armen Bureau, het huidige OCMW. Voor veel zelfstandigen en boeren was dit de ultieme vernedering, zich hiertoe moeten wenden voor geld of hulp. Zelfs nu nog is het voor veel ouderen uitgesloten. Geen poetshulp of maaltijd aan huis.         

ermzieëlighèèd: armzaligheid.         

èrpel (èrpelke, èrpele) (mod.): aardappel.         

erräör: vergissing.  fr: erreur.       

èrt (èrtsje, èrte): erwt.         

èrtesop: erwtensoep.         

erve (erfde, georve): erven.         

es: dan, als.         

es: er.     't haat 's väöl die ... of: 't haat 'r väöl die ...  (Er zijn er veel die).     

èsj: es.         

esj of essje: as.         

èsje: van essenhout.         

Esjgoonsdig: Aswoensdag.         

essereus (essereuske, essereuze) (orig.): centrifuge.         

essig (orig.): azijn.         

esteblèf: alsjeblieft.         

ester (orig.): ekster.         

euch: u, jullie.         

euëverlaop (euëverläöpke): overloop.         

eur: uw, jullie.    Hieër pasjtoeër, is dat eure hood? (Heer pastoor, is dat uw hoed?)     

eurges (sgv): ergens.         

eurtje (sgv): een ijzeren of met wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een onderlegger voor de vlaai.         

euver: over.    Höl euver tröl (Hals over kop).     

euverlòpe: overlopen (water uit emmer).         

èveldig (ève/ldig) (orig.): kinderachtig, snoevend, ingebeeld, aanstellerig, eigenzinnig, eigenwijs.  du: einfältig.       

èveldige (2, ST) (orig.): onnozelaar, kinderachtige, iemand die zich meer meent dan hij in werkelijkheid is, dus bij misplaatste trots. Zeer afdoende afsnauwing!    èveldige piemel (Kinderachtige aansteller).     

èveldighèèd (ève/ldighèèd) (orig.): kinderachtigheid.         

evvel (e/vvel): toch.    Evvel neet (Toch niet).     

eweg (2) (orig.): weg.    Hae gong gaans sjtil eweg! (Hij ging er stillekes vandoor!)     

explikere: uitleggen, ophelderen, uiteenzetten, ontvouwen, expliqueren.         

e-zelang: zolang.         

faar (fare): groot licht, schijnwerper.  fr: phare.  Ich vaar mit de faren op (Ik rij met groot licht).     

faat (moe): fout.         

faat (moe): schuld.         

fabriek (fabriekske, fabrieke): fabriek         

fael (sgv): gebrek.         

faele (faelde, gefèld): mankeren, ontbreken.  du: fehlen.       

faeler: fout.  du: fehler       

faet (SL): feest.  fr: fête       

fagk (fägkske, fagke): takkenbos voor het stoken van een houtoven, bos rijshout.         

fagkedraod: dunne ijzerdraad om fagke te binden. De draad verbrandt bij het stoken van de oven.         

faktäör (faktäö/r): postbode.  fr: facteur.        

famielje: familie         

familiesjtùk: familiestuk         

fanfaar²: fanfare         

faoënes: onnozelaar, scheldnaam, sterker dan toepes.  faon, ten N van Maastricht = penis       

faot (fötsje, faote): fout.         

faot (fötsje, faote): schuld.    Da's mieng faot (Dat is mijn schuld).     

faradjieë: plagen, jennen, pesten         

farizeier (sgv): huichelaar.         

feijke: een (lief) klein meisje.  fr: fille.       

feng (moe): fijn, mooi.         

fèttig: veertig.         

fibrewari: februari         

fie (fie~) (orig.) (fienger (fie/nger), fiengste (fie/ngste)): fijn, mooi.    Fie waer (Mooi weer).     

fieëber (fie/ëber) (orig.): [med.] koorts.         

fieës: feest.         

fieke: een (lief) klein jongetje.  fr: fils.        

fieloer (fie~loe~r) (sgv): huichelaar.         

fieng (sgv, smv): fijn, mooi.         

fies of fis: [anim.] bunzing, Mustela putorius.  Visweg in Noorbeek mogelijk in deze betekenis.       

fiesj: stroomstekker.  fr: fiche.       

fiets (fietske, fietse) (mod.): fiets.         

fiezel (sgv): motregen.         

fiezele (sgv): motregenen.         

fikke (mv): vingers.    Ich how dich op dien fikke (Ik sla je op je vingers).     

filoe: plantrekker.         

filoe: valsspeler.         

fioeël (fiuuëlke, fiuuëlkes) (orig.): [botan.] viooltje.         

fisternöle of fisternölle: klungelig, soms geheimzinnig, knutselen.         

fjaer (sgv): fier, trots.  fr: fier.       

flab of flabbes: scheldnaam, lummel, dommerik, idioot, gek, raar figuur.          

flaesj (flae~sj) (flaesjke, flaesje): fles.         

flamender (flamenderke, flamendere): vlaming, nogal misprijzend tegenwoordig. Nu zal men liever vlaming zeggen.         

flamsj: vlaams.         

flat (flatte): koeienflat.    Flatte sjpreije mit de flattesjùp (Koeienvlaaien in de wei met een platte schop uitspreiden).     

flattesjùp: een driehoekige, puntige, licht gebogen schop waarmee de verse (nog niet droge) koeievlaaien werden uitgesmeerd.         

flebiet: [med.] aderontsteking.  lat: flebitis.       

fleer: [botan.] vlier, Sambucus soorten.         

fleerblome: vlierbloesem, vlierbloemen.         

flem (sgv): "een inzinking, niet veel zin hebben, niet gemotiveerd zijn.

"    Ich heb de flem huuj (Ik heb vandaag niet veel zin).      

flerentee: vlierthee, vlierbloesemthee.         

fleures: [med.] longontsteking.         

fleut (fleu~t): een dom meisje (zoals dom blondje).         

fleut (fleu~t) (flùtsje, fleute (fleu~te)): fluit.         

fleute (fleu~te) (flooët, geflooëte): fluiten.    ich fleut, doe flùts, hae flùt     

floem (floe/m): fluim.         

floep: angst.         

floer: velours, fluweel.         

floerebrook: broek van velours.         

floes (ST) (sgv): grote haarstrik.         

floetsj : vrouw die niet veel in heeft, niet erg werkzaam is.         

floetsje (floetsjde, gefloetsjd): floepen.         

floewieng of foewing: [anim.] fluwijn, steenmarter, Martes foina, of boommarter, Martes martes.         

flökkes: een onbehouwen iemand die ongepast handelt.          

flót: vlot, snel, vlug.    Vlót lope (Vlug lopen, rennen).     

foeënes (sgv): scheldnaam.         

foelaar: halsdoek, hoofddoek.  fr: foulard.       

foemel: gek gedrag.         

foemele: heimelijk knuffelen, stiekem vrijen.         

foemele (moe): knuffelen, ook naar kinderen toe.         

foesje (foesjde, gefoesjd): stiekem iets knutselen.         

foetbal, d'r: de voetbal.         

foetbal, d'r: het voetballen, de wedstrijd.         

foetballe: voetballen         

foetele (foetelde, gefoeteld): vals spelen.         

foetsjie: foetsjie, verdwenen         

foi: foei.    Foi, foi, foi, wat 'n deenk (Foei, foei, foei, wat 'n toestand).     

fom (fomme) (sgv): mengsel van mergel en kolengruis als briket.    Aeges gemakde fomme (Zelf gemaakte kolengruisbriketten).     

fombak of faombak (moe): bak naast de haard met kolenslik.  Groeselt: fom = briket.       

forneus: fornuis, stoof, oven.         

forsj of fosj: fors, hard, groot.    Forsj wirke (Hard werken).     

fóttó: foto.          

Fraankrich: Frankrijk.         

fraans: frans.         

fraes (fraezeke, fraeze): aardbei.  fr: fraise.        

frak (frekske, frakke): jas, ruitersjas,  jacquet, pandjesjas.    D'r frak drieëne (De jas omdraaien, binnenste buiten keren: overlopen, verraden, van partij veranderen).     

frakkendrieëner (frakkendrieënerke, frakkendrieëners): overloper, ’ne frakkendrieëner keert figuurlijk zijn jasje gewoon binnenste buiten en bekent daarmee kleur.   du: Frack.       

francofon: franstalige.         

frang (frengske, frang of frange): frank, Belgische betaalmunt tot de euro ingevoerd werd in 2001.    Dao veel mienge frang (Daar viel mijn frank, toen begreep ik het).     

fransoeës (fransoe/ës) (fransuuëske, fransoeëze): fransoos.         

freng (frengske, frenge): rem.  fr: frein.       

frenge (frengde, gefrengd): remmen.  fr: freiner.       

Friensj: familienaam Frijns.         

friesco (frie/sco): ijsje.  merknaam frisco.       

friet (frietsje, friete): friet.         

Friets (Frietske): roepnaam Frits.    Ienne-mienne-mietske, doe bès Frietske, ienne-mienne-maus, en doe bès d'raus (Aftelrijmpje).     

friettuur (friettuu/r) (friettuurke, frietture): friture, frietkot.         

frigo (fri/go): diepvries.         

Frings: familienaam Frijns.         

froont: front.         

Fruiter: [loc.] Froidthier.         

Funs: roepnaam Fons.         

fùsternelle (moe): knutselen, prullen.         

fut (mod.): fut.         

gaan (gaensje) (orig.): garen.         

gaank: gang.         

gaans: heel, gans, zeer.         

gaar: gaar.         

gaar (gerreke, gare) (orig.): hek voor voetganger.  nl: gaar = draaiende sluitboom.       

gaar (orig.): helemaal.  du: gar.  Dat is gaar (of gaarets of gaaroets) neet waor! (Dat is helemaal niet waar!)     

gaar of gaard (orig.): tuin, moestuin.  nl: gaard (bijv. in boomgaard), du: Garten, en: garden, fr: jardin.       

gaas: gas.    Gaas a fong (Plankgas). fr: gaz au fond.     

gabardien: lichte regenjas.   fr: gabardine.       

gaeche: hijgen.    D'r hoond loog te gaeche (De hond lag te hijgen).     

gaeëd, gaeërd, gaerd of gard: staak voor bonen of hoogstamfruit.    Zù mager es 'n gaeëd (Zo mager als een bonenstaak).     

gaeëd, gaeërd, gaerd of gard: vrouw van grote gestalte.         

gaeëne (gaeëde, gegaeëd): wieden         

gaeësj: gerst.         

gaeësjtemael: gerstemeel.         

gael (gae~l): geel.    D'r gaele (De gele. bijnaam Houbiers (moe)).     

gael (gae~l): koop.         

gaeld: geld.         

gaele (orig.) (gool, gegówwe): kopen.    ich gael, doe gils, hae gilt, v'r gaele, d'r gaelt. Ich gool, doe gools, hae gool, d'r goolt. Soms hoort men als verl.tijd: ich gaot, doe gaots, hae, gaot, d'r gaot.     

gaele goetsj: [anim.] geelgors, Emberiza citrinella.         

gaen: gene, andere.    A gaen zie (Aan de andere kant, aan gene zijde).  Nao gaen zie goeë (Dood gaan, sterven).  Va gaen zie (Van de andere kant (van de grens), Hollands, Nederlands) 

gaen: steunbroek onder de kleding gedragen, rondgeweven korsetje, step in.         

gaere: gisten  du: gären.       

gaeve (goof of gaof, gegaove): geven, verstrekken, aanreiken (mod.)         

gaffel: hooivork.         

gais (gaize) (moe): gans.         

Gaizewej (moe): [loc.] Ganzenweide in moe         

gajem (sgv): condens, adem op glas.         

gajem of gaam (sgv): wasem.         

Gallinge Kruuske: zandstenen veldkruis; spanwijdte 41 cm; voorkant: een corpus en een zespunt; achterkant: op een schildje "ma..." (maria); vleugels in de hoeken zoals rond Keulen ca. 1600.         

galosj (galosje) (uitspr: fr. g): soldatenschoeisel, leren overschoen.  fr: galoche.       

gamel (2, ST) (gamelke, gamelle): soldateneetbakje, eetketeltje, gamel.         

gammasj (gammesjke, gammasje) (uitspr: fr. g): beenkappen.         

gamming (gammingske of gammaeke (gammae~ke), gamminge): jongen, kwajongen.  fr: gamin.       

gan: graag, gaarne.    Ich han dich ezeu gan (Ik heb je zo graag, ik hou zoveel van jou).  Die man mag ik graag (Dae miensj han ich gan).  Zich mit ènge of mit get neet gan ha (Iemand of een situatie niet graag hebben).  Ich han d'r hik, ich han d'r pik, ich han 'm gan, ich gaef 'm gan (Een versje om de hik kwijt te raken met ademtechniek: opzeggen zonder onderbreken).

gaos (gäös): gans.         

gape (ga~pe) (gaapde, gegaapt): gapen, geeuwen.         

garaasj: garage.    A g'n garaasj (Bij de garage).     

garazjiest (garazjie/st): garagehouder, autoonderhoudsmonteur.         

gard: boswachter, bewaker.  fr: garde.       

garderoob (garderoo/b): garderobe.         

gare (mod.): garen.         

garetig: ernstig zieke koe, tuberculosekoe.  nl: gortig.       

garre (sgv): verlangen naar iets lekkers.         

garsj (sgv): garstig, rans, ranzig, bitter.         

gasp: gesp.         

gats: garstig, rans, ranzig, bitter.          

Gats (Getske): [loc.] in moe: steeg tussen Drieschstraat en Kerkplein.         

gats (getske): steeg.         

gats (sgv): lastig persoon.         

gatto (ga/tto): taart, koek.  fr: gateau.       

gè of gèng: geen.         

ge, g'n, g'ne: de, het.         

gebeet of gebèt: gebit.         

gebieëre (orig.): letten op, notie nemen van, aandacht schenken aan.    Dao mós-te neet nao gebieëre (Daar moet je geen aandacht aan schenken).     

geboere (geboe~re) (sgv): geboren.         

geboerte (sgv): geboorte.         

geboew (geboe~w) (gebuuwke): gebouw.         

gebraod: gebraad, lekker stuk gebakken vlees.         

gebreurs: gebroers.         

gebroek: gebruik.         

gebroeke of gebruke (mod.): gebruiken.         

gechte (sgv): hijgen, snel op en neer ademen van een hond.         

gedoeë: klaar.         

gedoons (moe): gedoe.         

gèè: geen.         

gèèje (sgv): schoffelen.    An 't gèèje (Aan het schoffelen).     

gèèt (gètsje, gèèter): [anim.] geit, Capra hircus.         

geiselik: geestelijke.         

gejare laote (sgv) (orig.): bezig laten, met rust laten.         

gek: gek, dwaas.         

gekaoëks, get: het gekookte.         

geklómmel: gepruts.         

gekoekel: slappe lach.         

gekrùsj (orig.): hoofdkaas.          

gekuum (gekuu~m): gekreun, gesteun, gezucht.         

gelachter (sgv): op meter gezaagd hout.         

gelaegenighèèd: gelegenheid.         

gelaeje (sgv): geleden.         

geleijer (sgv): karrespoor.         

geleuve (gelufde [moe: gloch], gelufd) (sgv): geloven.         

geliek: zodadelijk.         

geliek (gelie~k): gelijkenis.    Dat zies'te aan 't geliek (Dat zie je aan de gelijkenis).     

gelieke (gelaeëk, gelaeëke): lijken.         

gelle (moe): kopen.         

gelpsj (sgv): fris, jong.    Gelpsj graas (Jong gras).     

gelùk: geluk.    Me meus e bietsje gelùk haa (Men zou een beetje geluk moeten hebben).     

gelùkzèllig: gelukzalig.    Gelùkzèllig Nuujjaor (Gelukzalig, Gelukkig Nieuwjaar).     

gelùps, 't: het geloop.         

gemaak: gemak.         

gemeentelich: gewoonlijk.         

gemeentelik (sgv): gewoonlijk.         

gemet: rij waar met zeis gras is gemaaid.         

gemieës (sgv): maaisel, het gemaaide.         

gemingde (gemingdes): gemeente.         

gemingdehoes: gemeentehuis.         

gemingdesikkretaer: gemeentesecretaris.         

genaeve: neven van elkaar.         

gène: niemand.         

geng (moe): geen.         

genge, aan 't (gengde, gegengd) (moe): ijsberen, nerveus doelloos rondgaan of niet vinden wat men lang zoekt.         

genichte: nichten vanelkaar.         

genog: genoeg.         

geraempsj (geraempsje, geraempsje): geraamte.         

geraje: normaal.  du: gerade.  E geraje keend (Een normaal kind).     

gerèèdsjap (mod.): gereedschap.          

gericht: gerecht, rechtbank.         

gèrtje: een ijzeren of met wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een onderlegger voor de vlaai.         

gesjef (gesjefke, gesjefte): zaak.         

gesjeft (sgv): werk.         

gesjeftigd (sgv): bezet, druk bezig.         

gesjlicht (sgv): geslecht, genivelleerd.         

gesjlieëpene (sgv): geslepen persoon.         

gesjpikkeld: gespikkeld.         

gesjtieëdig (sgv): voortdurend, gestadig.         

gesjtriek (gesjtrie/k) (moe): gebreide trui.         

gesjtruuks: struiken.         

gesselig: vrijgezel.         

get: beetje, iets.    Get wie (Zoiets als).  Get d'rhee make (Van zijn neus maken).   

get: even.    Waad get (Wacht even.)     

getaal (getelke, getalle): getal.         

getieje, mit: getijden, op z'n tijd, af en toe.         

gets: steeg, wegje.         

getuge (getu/ge) (getuugde, getuugd): getuigen.         

getuug (getuu/g) (getuge): getuige.         

getuug (getuu~g): harnachement van een paard.         

getuug (getuu~g): BH.         

getuug (getuu~g) (moe): tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.    Die van Ternejje, da's getuug (Die van Ternaaien, dat is getuig).     

getuug (getuu~g) (orig.): gereedschap.         

gevaeërlich: gevaarlijk.          

gevelligs: alstublieft.         

gevolg (gevolge): gevolg.         

gewaar: bewust.         

gewaeër (gewaeërke, gewaeëre): geweer.         

gewaende of gewènde: gewoonte.         

gewaene (gewaende, gewaend): gewennen.         

gewaere of gewaeëre laote (orig.): met rust laten, bezig laten.         

gewieëre laote (sgv): met rust laten, bezig laten.         

gewieët (gewieëtsje, gewieëte): gewicht.         

gewieksde: gewiekst, geslepene, doortrapte, slimme.         

gewiekst: gewiekst, geslepen, doortrapt, slim.         

gewoon: gewoon.         

gezäömers: het bijeen vergaarde materiaal.         

gezäömers: het verzamelde.         

gezègde (gezègdes): gezegde.         

gezèks: gezeik.         

gezet: krant.         

gezind: gezind.          

gezjwank: lenig.         

gezjwens kriege: pak slaag krijgen.         

gezón: gezonde.         

gezoond (gezoo~nd): gezond.         

gezoont, e (gezoo/nt): een gezond (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

gezùsters: gezusters.         

gezwjèl (gezwjè~l) (gezwjèlke, gezwjèlle): [med.] gezwel.         

Gieberg (Gie~berg): [loc.] Gijberg in sgv.         

gieëdèùp (sgv): nooddoop.         

gieëve (gaof, gegieëve) (sgv): geven.         

gieëvel (sgv): gevel.         

giele (gie/le): sterk en aanhoudend naar iets verlangen. Je kan iemand "krète" met een ijsje. Die ander gaat dan "giele".  nl: verwant met "geil"?       

Gielessesjtraot: [loc.] zijstraat van Drees in sgv.         

gielis (gie~lis) (moe): lijf, buik, maag.    Dae huit zich get oet ziene gieles (Die vertelt onzin).  Dae sjùd zich get in d'r gieles (Die drinkt veel).   

Gieljom (Gie/ljom): roepnaam Guillaume.         

Gieslè (Gie/slè): roepnaam Ghislain.         

gieve (sgv): geven.         

giftig: giftig.         

ging (sgv): geen.         

gister: gisteren.         

givvel (givvelke, givvele): gevel.         

gjan (sgv) (orig.): graag, gaarne.         

gjard (sgv): staak, roede, lange buigzame stok.  du: gerte.       

gkèt (gkètte): slobkous, beenkap, beenwindsel, beenbeschermer boven de schoenen gedragen.  fr: guêtre.       

glaas (gleske, glazer): glas.         

gleenstere (gleensterde, gegleensterd): glinsteren.         

gleuje (gleujde, gegleujd): gloeien.         

glèùve (glaoët): geloven.         

gloeës (moe): glas.         

god: god.    Hieër m'ne God van Aoke, wie zit dat keend die bèè! (Heer mijn God van Aken, hoe zet dat kind die benen. Een uitbreiding van "mijn god!")  Es God blift (Als God het belieft).   

godgeklaag: godgeklaagd, ergerlijk.          

godsdal of godsd'l (orig.): [loc.] abdij bij Aubel, Val Dieu.         

goedrong (goe/drong): teer.  fr: goudron       

goeë (goong [conj 2: gung], gegange): gaan.    Van oeë gèès-te? (orig.) Lans oeë gèès-te? (mod.) Övver S'nt-Piëter, neet övver Väöësj (Langs waar ga je? Via spv, niet via Veurs).  Ten offere goeë (HV kw17) (Ten offer gaan). (zie offergaank)  ich goon, doe gèès, hae gèèt, v'r gunt, daeër goot, zie gunt. Gaank! (Ga!) 

goeë (goong [conj 2: gung], gegange): lopen, wandelen.         

goemmie (goemmieke, goemmies) (orig.): vlakgom, gum, rubber.  du: Gummi       

goetsj (goetsje, guutsjke): goot, slok.  nl: gieten       

goetsj (moe sgv): twijg, wis.         

gój: goede.    Dat zunt gój, wèts te! (dat zijn goede! gezegd van goede etenswaar).  Dat zunt de gój (Dat zijn de goede. Gezegd van personages in de film, de helden tegenover de bandieten. Die noemt men dan de sjlèchte).  De gój kamer, de gój plaatsj (De goede, beste kamer. Een sjieke woonkamer die enkel bij feestelijke gelegenheden of hoog bezoek gebruikt werd). 

gölle (moe): gulden, Nederlandse oude betaalmunt.         

gom (mod.): vlakgom, gum, rubber.         

good: goed.    Good keend, go vrow, goje maan (Goed kind, vrouw, man).     

gòòd: goud.         

gool: doelpunt, goal.     'n gool väör d'r matsj ('n doelpunt voor de wedstrijd, ongehuwd zwanger).     

goonsdig: woensdag.         

gouws (göske, göws of gös): gans.         

graaf (graa/f): berm, talud.    Hae liet in d'r graaf (Hij ligt langs de kant van de weg, in de talud).     

graaf (L-SL): graf.    Hae liet in 't graaf (Hij ligt in het graf).     

graaf (L-ST): graaf.         

Graaf, ee g'ne: [loc.] Graef in Rem.         

graafsjtèè: grafsteen         

graafsjùp: graafschop, spade.         

graas (graeske): gras.         

graasmesjien: grasmaaier, grasmachine.         

graasstroef (graasstroeve): hoger gras waar de koeien niet grazen... rond de koeienvlaaien. Daarom werden paarden of schapen bij  of na koeien als begrazer van dit gras gebruikt.         

gram (gremke, gramme): gram.         

grammatika: grammatika.         

graoës (moe): gras.     'ne waas graoës (Een graszode).     

graoëzelnaoët (moe): [botan.] hazelnoot.         

graoëzendrieër (moe): een in het gras van de wei gedraaide hoop dierenuitwerpsel.         

graoma of grama, gramaer: grootmoeder, oma.         

gräömel (gräömelke, gräömele): kruimel.         

graopa of grapa, grapaer: grootvader, opa.         

grapa: grootvader, opa.         

grapeer: grootvader.         

grauwele (grauwelde, gegrauweld): grommen, brommen, knorren, snauwen, mopperen.  eng: to growl.       

grave: graven.         

grejnslache (mod.): grijnslachen.         

grellig (1, e3, KST): zeer, zeer groot.  nl: grillig of gruwelijk?   'ne grellige sjlaag (Een zeer harde klap).   't is grellig kaod (Het is heel erg koud).   'ne grellig gevaeërliche waeg (Een zeer gevaarlijke weg). 

grens (grenze): grens.         

greuje (greujde, gegreujd) (mod.): groeien.         

greun: gierig.     'ne kael wie 'ne boom, neet ze groeët, waal ze greun (Een kerel als een boom, niet zo groot, maar wel zo groen, gezegd over een gierigaard).     

greun: groen.         

greun moos: boerenkool.         

greune: gierigaard.         

greune: groene.         

Greunewjeg, aan d'r (moe): [loc.] Groeneweg in moe.         

greuns: gewas.         

greuns: groens.         

greunt, e: een groen (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

griemele (orig.): grijnslachen.         

grienge (orig.): grienen, wenen, huilen, janken.          

gries (grie~s): grijs.         

griesrenètte (grie~srenètte) (moe): boskoop appelsoort.         

Griezze Graaf: [loc.] Grieze Graaf.         

griffele: griffelen, enten.         

griotte: [botan.] noordkriek, zure kers, morel.  fr.       

Grizaar (Gri/zaar): familienaam Grisard.         

grodzele: koffiedik.         

groeët: groot.         

groeët, e: een groot (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

groeëtbrènge (braat groeët, groeëtbraat): opvoeden.         

groeëtmodder: grootmoeder, oma.         

groeëtoddesj: grootouders.         

groeëtsjtool: leunstoel.         

groeëtvader: grootvader.         

gróffelsnagel (1 o2, K-SL; 3 e3, L-ST) (gróffelsnaegelke, gróffelsnaegel): [botan.] Kruidnagel.         

grolle (grolde, gegrold): tegenstaan.  du: grollen (wrokken).       

gromend (gro~mend) (sgv): nagras, het nieuwe gelp gras dat groeit nadat het vorige gemaaid en weggehaald werd als kuilvoeder of als hooi, de nagroei. Etgras, etgroen.  du: Grummet. Lett: het groen na het maaien.       

grommele (sgv): koffiedik.         

grommet: nagras, het nieuwe gelp gras dat groeit nadat het vorige gemaaid en weggehaald werd als kuilvoeder of als hooi, de nagroei. Etgras, etgroen.  du: Grummet. Lett: het groen na het maaien.  Zeker als de boer nog extra bemesting toedient, is dit het jonge, eiwitrijke gras waar de koeien zich te barsten aan eten en 'buik'- of beter penspijn en 't schijt van krijgen. (cfr. vers gebakken brood).     

gròòf (gròò/f): grove         

gròòf (gròò~f): grof          

groond: landeigendom.    Dae haat veul groond (Die heeft veel grond, landeigendom).     

groond (mod.): grond, vloer, aarde.    Op 'ne groond, op d'r groond (mod.) (Op de grond).  Go groond (Goeie grond, bebouwbare aarde).    

grudde: grootte.          

gruëtsj: trots.         

grute (gru~te) (moe): grootte.         

gruul (gruu/l) (sgv): pot, kom, aardewerk.         

Gulp, Ten: [loc.] Gulpen.         

Gulpens ziegel: [loc.] Gulpens zegel in moe.         

Gùmmelich: [loc.] Gemmenich.         

gunne, zich (gunde, gegund): zich amuseren, plezier maken.         

gurgele (gurgelde, gegurgeld): gorgelen.         

gùt (mod.): goot.         

Guus: roepnaam Guus, August.         

ha (how, gehad): hebben.    ich han, doe has, hae hat of haat, v'r hant, d'r haat, 't haat, haaj't?,v'r hant, ich how, doe hows, v'r hèjje     

haag (haegske, hage): heg, haag.         

haagsjoeël: waar de kwajongens zaten in plaats van naar school te gaan (de spijbelplaats ergens in het veld, bos of struikgewas).         

haam: haam, juk, trekpaardenjuk.         

haam (moe): (stropers)visnet.         

haamfel (sgv): handvol.         

haamsj: [botan.] maretak, vogellijm, Viscum album.         

haan (haenke, hane): haan.         

haand (henneke of hensje, han): hand.    Ee g'n han (In de handen).     

haand (henneke of hensje, heng): hand.    Me is neet zoe aod wie de heng, mè wie de teng (Men is niet zou oud als de handen, maar als de tanden).     

haanddook : handdoek, vaatdoek.         

haarpeen (sgv): pin van gehard ijzer waarmee een snijblad geslepen kan worden.         

haas: haas.         

haas (haa~s) (hase) (moe): handschoen.         

hae of haeë: hij.         

haeëne: hersenen.         

hael: hard.    E hael sjtùk laer (Een hard stuk leer)  Hael kalle (Hard spreken, ook figuurlijk).   

haelop: hardop.         

haerhotte: bewust moedig ondergaan         

haeve of hèffe (heef, gehaove): heffen, tillen.    ich haef, doe hifs, hae hift     

haeve of hèffe (heef, gehaove): slaan.    Hae sjnapde zich 'ne kuul en heef nao die nötse priej (Hij pakte snel een stok en sloeg naar dat vieze beest).     

haffel (häffelke, haffele): handvol.         

haffele: gretig grabbelen, graaien         

hagelnuuj: hagelnieuw.  du: nagelneu.       

Hagelster: [loc.] Hagelstein         

hagendrieter (hagendrieterke, hagendrietere): douanier, grensbewaker. lett: iemand die achter de haag zit te schijten. De houding van een douanier die zich verstopt, om op het gepaste moment tevoorschijn te springen en iemand staande te houden.         

hak: hak.         

hakke (hakde, gehakt): hakken.    ich hak, doe haks, hae hakt (ST)     

hakkesjoon (hakkesjeun): hakschoen.         

halèt (halètte): Raamwerk aan de voor- en achterkant van een hooiwagen om te beletten dat hooi- of strobalen er af vallen en om te kunnen stapelen.  Men wedijverde om ter mooist te stapelen en zeker in een goed verband, zodat de geladen wagen de soms hobbelige weg naar huis overleefde.       

halfwin (vero.): halfwin, spotnaam voor iemand die het wel goed doet, maar toch niet helemaal. bijvoorbeeld iemand die te laat binnenkomt.  De halfwin baatte een (kasteel)hoeve uit met verdeling van de opbrengst tussen de heer en de uitbater.       

halkottie (1, SL): scheldnaam.         

halkottie (ha~lkottie): onbekwame ambachtsman.         

hallei (ha/llei) (moe): allee, weg met bomen.         

halt: halt.         

halter (K-ST): halter, kopstuk van het harnas van een paard.         

hamer (haeëmerke, haeëmersj): hamer.    Mit hamer en bètel (Met hamer en beitel).     

hamer (haeëmerke, hieëmer) (sgv): hamer.         

hampeleman: harlekijn, poppetje waarvan de ledematen door het trekken aan een touwtje bewogen kunnen worden.  du: Hampelmann van hampeln = onrustig heen en weer bewegen       

hampeleman: klungelaar, onnozelaar, hansworst, stuntelaar.         

hamsj (orig.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.         

handele (handelde, gehandeld): handelen.         

hanekaamp: hanekam.         

hanekappe: hanekappen, folkloristisch spel, oorspronkelijk een dankfeestritueel na de oogst. Wordt in moe nog gedaan tijdens de kermis. Vroeger een levende haan, nu een dode gans.         

hange: hangen.    Doe hings (Jij hangt).     

hannes: scheldnaam.  nl: Johannes.       

hanskasper (sgv): niksnut, onhandige. Niet zo kwaad bedoeld.         

Hanskroef : zwarte piet.         

hansmoef: zwarte piet.         

Haoboer (mod.): [loc.] Hombourg.         

haoëmer (hao/ëmer) (moe): hamer.         

haoën: hoorn, gewei.    Wie ouwer d'r bok, wie heller 't haoën (Hoe ouder de bok, hoe harder het gewei).     

haoëp (höpke, häöp): hoop.    E klè höpke (Een klein hoopje, een klein lief kindje).      

haoëpe (hòpde, gehaoëpt): hopen.         

haoërt (häöërtsje of häörtsje, vooral in kleinvoud gebruikt): een ijzeren of met wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een onderlegger voor de vlaai.         

haof: half, halverwege.         

haof (SL) (häöfke, häöf): boerenhof, hoeve.         

häöfke (sgv): een halfje, een halve litermaat.         

haok (häökske, häök): haak.    Tùssje häökskes (Tussen haakjes).  Dat liekt in wiej häök (Dat ligt (hangt) in verre haken. Dat is nog lang niet zeker, er kan nog van alles veranderen).   

haoke (mod.): haken.         

haokemaan (haokemenneke): hakenmannetje, een akelig waterwezen in de Voer, die de kinderen  met een lange mesthaak tot in het diepste van het water trok, hen aldaar het bloed uitzoog en hun ziel onder een omgekeerde pot opsloot. Pas wanneer deze pot omviel kwam de ziel weer vrij.         

haole (haolde, gehaold): halen.    Ich haol, doe heuls, hae heult     

Haole Graaf: [loc.] Haole Graaf         

häöm: hem, hij.         

häöpe (häöpde, gehäöpt): hopen, een massa worden.    Dan häöpt 't zich (Dan wordt het meer).     

häör: haar         

haor (häörke, haore): haar, haren.    Ee g'n haor (In de haren).     

haori-sjapel (4) (mod.): [loc.] Hendrik-Kapelle, plaats ten zuiden van Remersdaal, Henri-Chapelle.         

haos (hao/s) (haoze): kous, sok.  du: Hose (broek), deens: hose (kous).  Haoze sjtoppe (Sokken stoppen).     

haos (hao~s) (häöske, häös): hals.    örreme haos (Arme hals, zielepoot).     

hare: Haren, met hamer kloppend het zeisblad scherpen en dunner maken.  du: herb (scherp).       

Harie: roepnaam Harrie.         

harmonie: harmonie.         

hart (hetsje, harte): hart.         

hatte of harte: harten (kaartspel).         

haver (moe): haver.         

havver: haver.         

hazebruëdsje: [botan.] Witte klaverzuring, Oxalis acetosella L.         

hèè!: hee!         

hèèl: genezen, geheeld.         

hèèm (orig.): huis, thuis.    V'r geunt nao hèèm, v'r geunt op hèèm a (orig.) (We gaan naar huis).     

heemet (sgv): thuis, heem.  du: Heimat.       

heen (mod.): heen.         

heer (hee~r) (moe): hij.         

heesj: hees.          

hèèt: heet.         

hèèvesj of hèèversj (orig.): naar huis.  lett: heimwaarts.       

hèffe, of hùffe: gist, bakkersgist.  nl: hef, heffe, du: Hefe.       

heirkracht: heerkracht, heirkracht, overmacht.         

hèjbessem: Een bezempje van 20 cm, gemaakt van dunne wortel bijeen gebonden. Dit voorwerp diende vooral om het melkgerief schoon te maken.         

Hèjjerot: [loc.] Heijenraad.         

hèk (hèkske, hèkke) (mod.): hek.         

hèkele (hèkelde, gehèkeld) (orig.): haken.         

heksel: gehakt stro.         

heksele (hekselde, gehekseld): hakselen.         

Hèkske, g'n: bedevaartplaats en ziekenhuis in Moresnet, geboorteplaats van de nodige oost-voerenaars in de 20ste eeuw.         

hel: hard.     'ne helle knao (Een harde klont, klonter, kluit).   'n hel paer (een harde peer).  Dat is e helt (Dat is een meisje met een hard karakter). 

hèl: heel, zeer.    Hèl vlot (Heel snel).     

hèl: hel.         

helle (helde, geheld): rennen.         

helle (helde, geheld) (sgv): doen, zwoegen.    Hel mich dat nog 'ns (Doe dat nog eens voor mij).  Dao heb ich op geheld (Daar heb ik op gezwoegd).   

hellef: helft.         

hèllig: heilig.    Hèllige nach (Heilige nacht, Kerstavond, de avond voor Kertmis)     

hèllige: heilige.         

hèlligehuuske: heiligenhuisje, kapelletje, tijdelijk bidaltaar voor tijdens de bronkprocessie.         

helpe (helpkes): bretellen.         

helpe (hoolp, gehoolpe): helpen.         

helsj (sgv): begerig.    Helsj zieë (Begerig zijn).     

hèmd of himd (hèmdsje, hèmde): hemd.         

heng: handen.         

hennig (henniger) (sgv): fors, flink.         

hensjele (1, ST) (hensjelde, gehensjeld) (sgv): kibbelen, ruzie maken.    Zich hensjele (Ruzie maken met elkaar).     

Henske: roepnaam Hansje.          

hergod, herregod: god.         

herinnere (herinnerde, herinnerd): herinneren.         

herres: herfst.    Ee d'r herres (In de herfst).     

hersenbloeding (mod.): beroerte, hersenbloeding         

hèsj (hè~sj) (hèsjke (hè/sjke), hèsje): handschoen.         

hèsje (hoosj, gehèsje): heten.         

hèsje (hoosj, gehèsje): noemen         

hèsselèr (sgv): [botan.] hazelaar, hazelnotenstruik, Corylus avellana L.         

het: het.         

het: zij (vrouw, meisje)         

hèts: hitte.  du: hitze.       

heuje: hoeden, beschermen.         

heuje (sgv): vee hoeden.         

heulenter of höllender (orig.): [botan.] vlier, Sambucus soorten.  du: Holunder. De uitgang -ter betekent boom gelijk dendro en het eng. tree.       

heult: van hout.          

Heussje: familienaam Heusschen         

heversj (moe): huiswaarts.         

hevig: hevig.         

hevige, 'ne: fanatiekeling.         

hie (hie~): hier.         

hieë (sgv): hij.         

hieëlemaol (mod.): helemaal.         

hieëmel: baldakijn waaronder priester met monstrans loopt tijdens de processie.         

hieëmel of hiemel: hemel.    Hiemelse gèèt (orig.) hooiwagen, Phalangium opilio, een spinachtige, maar dikwijls ook gezegd tegen de langpootmug, Tipula soorten, en tegen de trilspin, Pholcidae soorten.     

hieëmel-en-aeëd: hemel-en-aarde, hete bliksem: Stamppot van drie delen aardappelen, één deel appelen en één deel gebakken uien.         

hieër (hieërke, hieëre): heer, mijnheer, meneer.         

hieës (hieëze) (sgv): knieholte.         

hiel (hielke, hiele) (mod.): hiel.         

hiel of hieël (mod.): heel, gans.         

hiemele: doodgaan.         

hie-oonder: hieronder.         

himdeknèùpkes: [botan.] Moederkruid, Tanacetum parthenium L.         

hingel (sgv): oor aan een kop.         

hinger: hinder.    V'r sjtunt hie in d'r hinger (We staan hier in de weg).     

hingere: hinderen.         

hings: hengst.         

hingstig: door een merrie naar paring verlangend.         

ho! how!: stop! Uitroep.         

höbbe (houw, gehad): hebben.    Haj 't nog? 't haat nog! (Zijn er nog? er zijn er nog!).  Ich höb, doe has, haeë haet, d'r höbt   

Hocks: familienaam Hocks.    Hockse driete ee g'n bokse (Hocksen schijten in hun broek, kinderscheldrijm).     

hoddele (hoddelde, gehoddeld): bengelen, bungelen, los hangen.         

hoddele (hoddelde, gehoddeld): knoeiwerk leveren.         

hoddeler: knoeier.         

Hoebaer (Hoe/baer): roepnaam hubert.         

Hoebertes: roepnaam Hubertus.         

Hoebieërsj: familienaam Houbiers.         

hoebiets (hoe/biets): roepnaam hubert.         

Hoebrök (moe): [loc.] Hoogbrug te moe.         

hoed (hoe~d) (huudsje): huid.         

hoeëg: hoog.         

hoeëgdaag (hoeëgdaag): hoogdag, feestdag.         

hoeëgmood: hoogmoed.          

hoeëmès: hoogmis.         

hoeëmzèèk (hoeëmzèèkske, hoeëmzèèke) (sgv): mier.         

hoeëret: waarheid.         

hoeëvèlt (sgv): [loc.] hoogveld in sgv.         

hoeke: hurken.    Op g'n hoeke (Op de hurken).     

hoemel: hommel.         

hoempele: hompelen.         

hoes (hoe~s) (huuske, hoezer): huis.    Ee g'n hoes, um g'n hoes (In huis, om het huis).     

hoes (SL (sgv): woonkamer.         

Hoes, 't: [loc.] Hoes te rem.         

hoesdäör (orig.): voordeur.         

hoeshóddel (orig.): dweil.         

hoesjert: huishouden.         

hoesjert: huisraad.         

hoesklok (hoe~sklok): klok, slingeruurwerk.    Mienge vinger klopt wie 'n hoesklok (Mijn vinger klopt als een huisklok, bij een ontstoken vinger).     

hoeslómmel (orig.): dweil.         

hoeswei: huiswei.         

hoetsiploe: [loc.] Onbekende, denkbeeldige locatie. bijv. stuurt men u naar hoetsiploe of als men niet weet waar iemand is zegt men hij is in hoetsiploe.  fr: écoute s'il pleut, de molenaar van een watermolen vraagt zijn zoon luister eens of het regent. Want dan komt er weer voldoende water om de molen te doen draaien. In België en Frankrijk zijn er vele plaatsnamen als Hout-si-plout.       

hoevaat (orig.): hovaardij, hovaardigheid, trots, hoogmoed, opschepperij.    Väöl hoevaat op 'ne zak (Veel gepronk).     

hoevaerdighèèd (mod.): hovaardij, hovaardigheid, trots, hoogmoed, opschepperij.    Hoevaerdighèèd brink dich dèk väöl elend (Opschepperij mondt dikwijls uit in ellende).     

hoeve (hofde, gehofd): hoeven.          

hoezaar (hoezaarke, hoezare): huzaar.         

Hoffesjtraot: [loc.] Hoffertstraat in sgv.         

höfke (höfkes): Maat met een inhoud van een halve liter.  verkleinwoord van haof.       

höj: hooi.         

höjje (höjde, gehöjd): hooien, hooi  binnenhalen.         

höjsjnoep (sgv): hooikoorts.         

höjt (sgv): voorhoofd.    Blaos mich op 't höjt (Je kunt me wat).     

höjthee: hooithee, aangenaam geurend waterig aftreksel van hooi, gebruikt tegen de diarree bij kalveren.   Een bos hooi in een emmer kokend water en een half uur laten trekken. Drie maal daags een emmer in plaats van de melk. Ook nadat er medicijnen beschikbaar kwamen, werd het advies nog dikwijls gegeven.       

höjtvlèèsj (mod.): hoofdkaas.         

höjtvlèèsj (sgv): hoofdkaas.         

höjwage (mod.): hooiwagen.         

höjwage of höjwagel  (mod.): hooiwagen, Phalangium opilio, een spinachtige, maar dikwijls ook gezegd tegen de langpootmug, Tipula soorten, en tegen de trilspin, Pholcidae soorten.         

hok (hökske): hok.         

holderdebolder: halsoverkop.         

höllef: helft.         

hollender (ho/llender) (hollenderke, hollendere): nederlander, hollander.    Hollender, braobender, sjpekvraeter, koekoek! (Hollander, Brabander, spekvreter, koekoek! kinderscheldrijmpje).     

Hollensj: [loc.] Nederland, Holland.    Hae wónt op 't Hollensj (Hij woont in Nederland).     

hollensj (ho/llensj): nederlands, hollands.         

homel (heumelke, homele): hommel.         

hommel (mod.): hommel.         

Hómmerig (orig.): [loc.] hombourg         

honesjtel: kippenstal.    A g'n honestel (Bij de kippenstal).     

hontjesweg: rue de Honjé, [loc.] moe         

hood (hudsje, heud of heuj): hoed.     'n bloom op 'ne hood (Een bloem op de hoed).   'ne sjtruë hood (Een strohoed).   

hook (heukske, heuk): hoek.         

hookpaol (hookpäölke, hookpäöl): hoekpaal , meestal dikker en steviger en dieper geplant.         

hòòl: gierig.         

hool uëver trool (sgv): halsoverkop.         

hoon (heunke, hoondere): [anim.] hoen, kip.    Gaef 't an de hoondere (Geef 't aan de kippen).     

hoond of hoonk (hunneke of hundsje, hón (orig.) of hun (mod.)): hond.    Zoe kraank wie enne hoonk (Zo ziek als een hond).  Wens te bie d'r hoond sjlùps, dan vings te de vluë (FJ) (Als je bij de hond slaapt, loop je de vlooien op. Slapen onder één deken, geeft dezelfde streken).  Op d'r hoond kaome (Zich in zijn plan vergist hebben en de gevolgen dragen).  An d'r hoond (Aan de hond, maar ook: bij het hondenhok).

hoonderd: honderd.          

hoor (heurke, hore): hoer, publieke vrouw.         

hòòt (hèùltsje, hòter): stuk hout.    Dae lùpt um 't/g'n hèùltsje (Die loopt om het houtje, een beetje dom).     

horrèèk (horrèke): [anim.] hoornaar, een soort wesp, Vespa crabro.         

hórrèt (orig.): [anim.] hoornaar, een soort wesp, Vespa crabro.    E zùn dieke wèsp (Zo'n dikke wesp. Tegenwoordige omschrijving van de hoornaar, omdat men de naam van het insect niet meer kent).     

horzel (mod.): [anim.] horzel.         

hos (sgv): haast, bijna.         

Hösj: familienaam Heusschen.    D'r Hösj (Aanduiding van een persoon met de naam Heusschen).     

hösjtel: hooizolder.         

hospitaal: ziekenhuis.         

hotte (heel, gehotte): houden.         

hotte, zich (heel, gehotte): zich houden, gezond blijven.    Hod dich, hod uch good (Hou je, hou u goed).   Hod dich good gezaote (Hou je goed gezouten).   

houwe (heef, gehouwe): houwen, slaan.    ich houw, doe höts, hae höt of hae huiwt.     

hovverwaeg (3, SL): halverwege.         

h'r: haar.         

huëge (huëgde, gehuëgd): hogen, ophogen, verhogen.    de krómpieëre huëge en huëge op 'ne verkòòp (de aardappelen aanaarden en hoger bieden op een veiling, openbare verkoop).     

huëgsel: verhoging van de wanden van een kar of wagen om meer te kunnen laden en hoger te kunnen stapelen.         

huële (sgv): dommerik.  nl: vrouw holle (?)       

huëlentèr (sgv): [botan.] vlier, Sambucus soorten.         

hugde (sgv): hoogte.         

hule (huulde, gehuuld): huilen van de wind, een kachel.    Hae wirkt dat 't huult en mùlt (Hij werkt dat de stukken er af vliegen) (JN).     

huls (mod.): [botan.] hulst, Ilex aquifolium L.         

huls (sgv): [botan.] hulst, Ilex aquifolium L.         

hulte: houten, van hout.         

humme (hummeke, hummes) (sgv): hemd.         

hun: hun.         

hunne: hun.         

hùppel (hùppelke, hùppele) (sgv): hooihoop.         

hùppele (hùppelde, gehùppeld): hooihopen van ongeveer 2 meter hoog maken.         

hure (hurde, gehurd) (moe): horen, vernemen.         

hure (huurde, gehuurd) (sgv): horen, vernemen.         

huud (huu~d) (huudsje): huid.         

huuëgde: hoogte.         

huuëre of hure (hoeëd [conj 2: haoëd], gehoeëd (orig.), gehuuërd (mod.)): horen.    Doe huuërs of doe huuësj. Dan laot ich dich get huuëre. (Dan laat ik je wat weten).  Huuërt hie. (Luister eens hier (du: hören sie mal)).   

huuf (huufke, huve) (orig.): knikker.         

huuf op: opnieuw.         

huugte (moe): hoogte.         

huuj: vandaag.  Huuj d'r daag (Heden ten dage, zie allewiel).  Huuj aach daag (Vandaag over 'n week (= 8 dagen, inclusief heden).   wat v'r 'nen daag hant v'r huuj? Dieësdeg (Wat voor een dag is het vandaag? Dinsdag).   d'r wieväölste zeunt v'r huuj? (De hoeveelste is het vandaag?)   't haat-er die zage.... (Er zijn er die zeggen.... fr: il y en a).

huuske (orig.): toilet, wc         

huuskespapier (orig.): toiletpapier         

huve (sgv): knikkeren.         

ich: ik.         

iedei (ie~dei): idee.         

ieëder: vroeger, langer geleden.          

ieëder (mod.): eerder.         

ieëgel (ieëgelke, ieëgele): egel.    Onder de boeren is er onzekerheid over het feit of deze dieren "an de keu zoeke" (bij de koeien melk zuigen).     

ieëme of ieëmes (sgv): iemand.         

Ieëpe: [loc.] Epen.          

ieërgister: eergisteren.         

ieërlik: eerlijk.         

ieëte (oot, gieëte) (sgv): eten.    doe its, hae it.   Ieëte make (Eten klaarmaken). Noon make (middageten klaarmaken).   

ieëw (ieëwe): eeuw.         

ieëzel (ieëzelke, ieëzele) (sgv): ezel.         

iellege: talrijke.         

iemelek: jammerlijk.         

iemeuëtig (ie~meuëtig) (moe): [med.] wee, misselijkmakend.         

Ieng, a g'n -: [loc.] Einde te smv.         

iers (moe): eerst.         

iersjte (moe): eerste.         

ies (ie~s): ijs.         

iesbraeëker: ijsbreker.    Zie Tunnis.     

ieske (ie/ske) (mod.): ijsje.         

iesmaeëker: ijsmaker.         

iessjtole (ie~ssjtole): sleetje rijden, sleeën.         

iessjtool (ie~ssjtool) (iessjteulke, iessjteul): slee.         

iezer (ie~zer): ijzer.         

iezer (ie~zer): ijzeren gebruiksvoorwerp.         

iezerappel (iezeräppelke, iezeräppel): ijzerappel, appelsoort? net als ijzerpeer?         

iezerekrieëmer: oudijzerman.         

iezerewaeëg: spoorweg.          

iezerewagen: trein.         

iezerpaer: ijzerpeer, peersoort? net als ijzerappel?         

ieziemo: isolatiemateriaal.  merknaam       

Ing, g'n: [loc.] kruispunt bij Reijmerstok.    A g'n Ing (aan het Einde).     

inox: roestvrij staal.  merknaam        

installaasje (installaasjes): installatie.         

interessere (interesseerde, geïnteressereerd): interesseren.         

ja: ja.         

jaad: jacht, het jagen.     'n jaad hón (Een roedel honden).  Op de jaad goeë (Op jacht gaan).  De jaad ès op (De jacht is open). 

jaad (jaa~d) (sgv): waard.    Da's niks mie jaad (Dat is niks meer waard).     

Jaan: roepnaam Jan.    Zich get van z'ne Jaan make (Veel ophef maken).     

jaard (sgv): waard.         

jaardappel (jaardappele) (sgv): aardappel.         

jaas (jèske, jès) (sgv-moe): jas.         

Jaas (sgv): [loc.] Warsage.         

Jaasterroet (3) (sgv): [loc.] weg op Warsage te sgv.         

Jaastervaeld (sgv): [loc.] weersterveld.         

jaeger (jaegerke, jaegers): jager.         

jage (joeët (orig.) jaagde (mod.), gejaagd): jagen.    ich jaag, doe jugs (orig.), doe jags (mod.), hae jeut (orig.), hae jagt (mod.), v'r jage, d'r jaat, zie jage     

jane (sgv): hersenen.  mnl: herne, harne       

jao: ja.         

jäöëke (jäöëkte, gejäöëkt): jeuken.         

jäöëvergank (moe): overgang.         

jaor (jäörke, jaore of jaor): jaar.     'n nuuj jaor (orig.), volgend jaor (mod.) (Volgend jaar).     

jarbel (jerbelke, jarbele) (sgv): aardbei.         

jare (gejare of woeërde) (sgv): worden.         

jarpel (jerpelke, jarpele) (sgv): aardappel.    Hebs te jarpele geplaant? (Heb je aardappelen geplant? Als je je schoenen uit doet en de dikke teen komt door de sok heen)     

jas (jèske, jès) (mod.): jas.    Dae jas ziet oet of went d'r hoond 'm ee g'n koont hèj gehad (Die jas ziet er uit alsof de hond 'm in z'n kont heeft gehad).     

jatse (sgv): gejaagd heen en weer vliegen, rondcrossen.    Op de jats zieë (Op stap zijn).     

jeansbrook: jeans, spijkerbroek.         

Jetteke: Jetteke Haccourt-Weustenraad, kruidenierster in Veurs.         

Jetteke: roepnaam Henriëtte.         

jeuëlenterre (jeuëlenterre) (moe): [botan.] vlier, Sambucus soorten.         

jeug of jeugd: jeugd.         

joechele (joechelede, gejoecheld): roepen, hinneken, janken, jodelen,  typische uitroep om iemand uit het veld naar huis te roepen: een hoog en snel oewoewoew.         

joemmi: gummi.         

joenke (joenkde, gejoenk): janken.         

Jolet, ee g'n: [loc.] Jolettestraat in sgv.         

jóng (jungske, jónges): jongen.    mienge leeve jóng! (mijn lieve jongen!)     

jóng (jungske, jónges): zoon.         

joonk: jong.    Wie-te joonk waor (Toen hij jong was).     

joonkheed: jonkheid, groep jongemannen die o.a. het kermisfeest organiseren.          

joonkman: vrijgezel.         

juu: halt uitroep.         

juub (juubke, jube): kip, humoristisch gezegd.         

juub-juub-juub of jieb-jieb-jieb: roep om de kippen te lokken, liefst gepaard met het strooien van voer.         

juud (juudsje, jude): jood.         

juufrouw: onderwijzeres, schooljuffrouw.         

Juupke: roepnaam Jozef.         

juus: juist, net.         

kaal: kaal.         

kaal: praat.    Dómme kaal (Domme praat).  Kaal van de luuj (Kletspraat).  Fienge kaal (Mooipraterij).  Loeëze kaal (Praat om iemand om de tuin te leiden).

kaamp: kam.         

kaankert: kanker.         

kaant: kant.         

kaar: bijenkorf         

kaar (kerke, kare): kar.         

kaargeleij: karrespoor.         

kaas of kaast (kèske, kès of kaaste) (mod.): kast.         

kaat of kaart (ketsje, kate): kaart.         

kaat of kaart (kiertsje) (sgv): kaart.         

kabberdaol: koprol.         

kabbinèt: werkkamer.         

kabien (kabie/n): transformatorgebouw.  fr. cabine       

kado (ka/do) (kadoke, kadoos): cadeau, geschenk.         

kaeël (kaeëlke, kaeëls): kerel.         

kaeën (kaeëne): kersenpit.         

kaeëtel (kaeëtelke, kaeëtele of kaeëtels): kookpan.         

kaeëts (kètske, kètse): kaars.         

kaekè (kae~kè): staande petroleumlamp.  fr/waals: quinquet.       

kaere (kaerde, gekaerd): keren, vegen, bezemen.     't hoes kaere (het huis vegen).     

kaffee (ka/ffee): koffie.    Sjtrange kaffee (Sterke koffie).     

kaffee (ka/ffee): café.         

kaffeesgroond (ka/ffeesgroond): koffiedik.         

kajee (kajee/): schrift.  fr: cahier.       

kajute: huilen, jammeren van de pijn.         

kakao (ka/kao): cacao.         

kakkesjtool (kakkesjteulke, kakkesjteul) (orig.): toiletstoel, verkleinvorm: kinderstoel.         

kal (kalle): wielblok, wielklem.  fr: cale.       

kalder (moe): kelder.         

kalere (kalere, gekaleerd): vastzetten, steunen, stabiliseren.  fr: caler.       

kalksjtèè: kalksteen.         

kalle (kalde, gekald) (orig.): praten, spreken, kallen (veroud. nl.) Niet: spreken voor een gehoor. Dan eerder sjpraeëke (mod.).  en: to call.  Kalle wie die va Voere of wie ee Voere (Spreken zoals die van 's-Gravenvoeren of zoals in 's-Gravenvoeren).   Mit kalle versjtèèt me zich (Met spreken krijgt men een goede verstandhouding).  Ich kal, doe kals, hae kalt. 

kallot (2): pet, muts. Neutraler dan "kap" dat misschien een beetje denigrerend is.         

kalsong: onderbroek met lange pijpen.         

kamaow (orig.): fut.         

kamer: kamer.    De gooi kamer (De goede kamer     

kamer: metalen kruitpot om tot ontploffing te brengen bij de bronk.         

kamjonet: busje.         

kamjónèt (orig.) (kamjónè/t): kleine vrachtwagen, bestelwagen.  fr. camionette.       

kamjóng (orig.) (1): vrachtwagen.  fr: camion       

kammeraod (kammeräödsje, kammeraote): kameraad, vriend.         

kammezaol of kammezol (kammezäölke of kammezölke, kammezaole): kamizool, trui, gilet.         

kamoek of kafoek (orig.): fut.         

kamouw: moed, durf, levendigheid, energie.    Hae haat neet väöl kamouw ee (Hij is niet erg levendig).  Dat is inge dae haat kamouw ee (Dat is iemand die moed heeft).   

kampzjeng (moe): spottend voor kampbewoner.         

Kanada: [loc.] Canada.         

kanada, op 'ne: [loc.] Vrouwenhof, in het Vrouwenbos nabij Kies, kanada genoemd vanwege de veraf gelegen locatie.         

kanaj: boefje, ondeugend iemand.  fr: canaille.       

kandelaer (kandelaerke, kandelaere of kandelaers): kandelaar.         

kanieël: kaneel.         

kanief: knipmes, zakmes.  fr: canif.       

kanien (kanie~n) (kaneng) (moe): [anim.] konijn, Oryctolagus cuniculus.         

kannedas (kannedasse): [botan.] canadapopulieren, Populus x canadensis.         

kantien (kantie/n): kantine.         

kantien, de (kantie/n): Café, feestzaaltje, kantine bij camping Rusticana in Moelingen.         

kanzjel: dakgoot.  zwits: (dach)kännel.       

kaod (kao~d): koud.    `t waeëdt kaod-a (orig.), 't begint kaod te waeëde (mod.) (Het begint koud te worden).     

kaodvuur: [med.] koudvuur, nat gangreen. Infectie na eenverwonding waarbij veel avitaal weefsel ontstaat (b.v. schotwonden, pletwonden), door contact met grond of mest. Met risico op amputatie.         

kaoëd (käödsje, käöëd): koord.         

käöëke: keuken.         

kaoëkmaal (orig.): kookketel, waterketel.         

kaoëkmoor: kookketel, waterketel.         

kaoën: koren, graan.         

kaoënwòòf : [anim.] hamster, korenwolf. Deze naam schijnt te wijzenop de "hebzucht" van het diertje de veldhamster. Men vergelijke met het Nederlandse "Geldwolf".          

kaoësj (käöësjke, kaoësjte): korst.         

kaoët (moe): kaart.         

käöëtbie: kortbij.         

kaoëter (moe): kater.         

käöëterbie: korterbij.         

kaof (kao~f) (käöfke (käö/fke), kaover (kao~ver)): kalf.         

kaolebaoën: bron van het waterwegske in smv.         

kaolputter (moe): mijnwerker.         

kaome (kaam [conj 2: kieëm], kaome (orig.) of gekaome (mod.)): komen.    kaom een! (kom binnen!)  Kieëm hae mer! (conj 2. Du. käme) kwam hij maar!  Ich kaom, doe kèùms, hae kèùmt, v'r kaome, d'r kaomt.  

Kaomerig: [loc.] Komberg te smv.         

käöre (käörde, gekäörd): keuren.         

käöre (käörde, gekäörd) (orig.): aaien.  nl: (lief)kozen.       

kaore (orig.): proeven.  du: kosten.        

käöring: keuring.         

käöt (orig.) of keuët (orig.): kort.    Kóm neet te käöt (Kom niet te kortbij).     

kaotbètel (kaotbètelke, kaotbètele): soort beitel.         

käöts (orig.) of keuëts (orig.): koorts.         

kaove (kofde, gekofd): kalven, kalveren.         

kaoverblad (kaoverblaar): [botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.         

kaoverbloom (orig.): [botan.] Pinksterbloem, Cardamine pratensis L.         

kaoverwei: kalverenwei.         

kaozjee (1, SL): vakantie.          

kap: muts, misschien een beetje denigrerend. Kalot is neutraler.    Dóch de kap aaf (Zet je muts af).     

kapel (kapelke, kapelle): kapel.         

Kapel (orig.): [loc.] Hendrik-Kapelle, plaats ten zuiden van Remersdaal, Henri-Chapelle.         

kapeldäör, aan de -: klets na de mis voor de deur van de St. Rochuskapel op de Plank.         

kapjès (kapjèze) (moe): perzik.         

kapjèzeboom  (moe): perzikboom.         

kaplaon (kapläönke, kapläöns): kapelaan.    Went 't rent bie d'r pasjtoeër, drùppelt 't bie d'r kaplaon (Wanneer het regent bij de pastoor, druppelt het bij de kapelaan, de een heeft voordeel van de voorspoed van een ander).     

kapoele: recht gesneden haarfront, pony, pagekop.         

kapot: dood.    Val kapot! (Val dood!)     

kapot: kapot.         

kappe (kapde, gekap): kappen, snoeien, kortwieken, van uitsteeksel vrijmaken.    [vet.] De poeëte of de klauwe vaege, sjnieje of kappe (De poten snoeien, bij de koe moeten de tenen recht gemaakt worden. Aan de voorpoot groeit de binnenste teen harder en krom, aan de achterpoten is dat de buitenste teen).     

kappuusj (kappuu/sj) (moe): capuchon, vaste kap aan een jas.         

kapsjtok: magere koe met uitstekende bekken.         

kapsjtok (kapsjtùkske, kapsjtùk): kapstok.          

karehings: karhenst, trekpaard.         

karessere (karesseerde, gekaresseerd) (orig.): kennis hebben.         

karnoefele (moe): knuffelen, vrijen.         

kas (keske, kaste) (mod.): kast.         

kas of kaske: helm, bromfietshelm, motorhelm.  fr: casque       

kasjpoesjaer: stofjas.         

kasjtaanjel (kasjtaanjelke, kasjtaanjele): kastanje.         

kasjtieël (kasjtieëlke, kasjtieële): kasteel.    Kasjtieële make (Kastelen maken, als er regen in de lucht hing tijdens de hooitijd, werd het hooi op kleine hoopjes (ca.0,75m hoog) bijeengeharkt. Zo werd enkel het bovenste deel nat, en droogde dan ook weer snel op).     

kat (kètteke, katte): kat.         

kate (kade, gekaat): kaarten.    ich kaat, doe kaats, hae kaat.     

kater: kater.          

katrienewiel: [med.] ringworm.         

Kattegraaf (sgv): [loc.] in sgv.         

katteliek (kattelie/k) (kattelieke): katholiek.         

kattepoekele: verzet, misbaar, discussie.    Mak toch neet zoeväöl kattepoekele (maak toch niet zoveel moeilijkheden, doe toch niet zo moeilijk).     

katterot: [loc.] Kattenrot, op de hoogte tussen Vitchen en Ulvend.         

kavejjer of kaveier: iets fors, iets enorms.         

kavejjer of kaveier: kwajongen.         

Kavie (Kavieke) (moe): roepnaam Octavie.         

ka-wee: regenjas.  merknaam       

Keel, de: [loc.] een "sjloont" in moe.         

keem: kwam.         

keend (keender) (sgv): kind.         

keend (kinneke [mv: (kinnekes of (kinnekere] of kindsje [mv: kindsjes of kindsjere], kinger): kind.    Kinger Gods! (Kinderen toch!)  Króm kinger pese óch! (Scheve zaken deugen ook).   

keendersjtool (keendersjteulke, keendersjteul) (mod.): kinderstoel.         

keenkbrik (orig.): [loc.] kinkenberg in sgv.         

keenkeberg (mod.): [loc.] kinkenberg in sgv.         

keenkers: Kinkers, lastpaardjes met aan weerszijden een mand. oorsprong van toponiemen.         

Keer: [loc.] Keer in Cadier en Keer         

keerk (keerkske, keerke): kerk         

keerkgaank (sgv): offergang, zie offergaank (smv).    Ee 's-Gravevoere nao 'n geboerte waor dat neuge daag ee ge bèd, daonao gong de vrow heure keerkgaank doeë, ummer der ierste kier dat ze op g'n sjtraot kaom.  (In 's-Gravenvoeren na een geboorte was dat negen dagen in het bed, daarna ging de vrouw haar kerkgang doen, steeds de eerste keer als ze op straat kwam).   

kees (keeske, keeste): kist.         

keëts (moe): kaars.    Doe bès 'n groete keëts, mer doe gefs gee leech (Jij bent een grote kaars, maar je geeft geen licht, gezegde tegen iemand die je in het licht staat.)     

kelder: kelder.    Ee g'ne kelder (In de kelder).   Kelders i genne Pley, wijnmerk van Jean-Marie Ernon uit sgv   

kemmen (kemde, gekemd): kammen.         

kemsel: kamsel, bijeengeharkt materiaal, bijvoorbeeld hooi.          

kènne (koes [conj 2: keus], gekaand): kunnen.    ich kèn, doe kuns of kèns en kènste.    't keus zieë ('t kan zijn).   

kènne (koes, gekaand): kennen.    ich kèn, doe kuns of kèns en kènste.     

kerkesvolk: tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.         

kerme: kermen, weeklagen, kreunen         

ketsj: adamsappel.         

ketsj: klokhuis.         

kètsje: de pulp na het uitpersen van gekookte appelen en peren bij de stroopbereiding. Dient dan nog als koeienvoer.         

kètte: ketting.         

Kètte, ee g'n (sgv): [loc.] Kettenstraat in sgv         

Kèttelemaan: Kettingenman: In de Stashaag zwierf een spook helemaal omhangen met lange koekettingen.         

ketzoet!: kat d'ruit!         

keule (keulde, gekeuld): koelen.    hae keult     

Keunkel, an d'r: [loc.] aan de Koebeek te SPV, vlakbij woning 43a, waar de beek een hoek van 90° maakt.    Vroeger was er een wegje naar toe om water te gaan halen. Dit wegje lag in 't verlengde van de "Loesberggets" en men noemde het "de Keunkelgets".     

Keunkelgets: [loc.] aan de Koebeek te SPV         

keze (gekaoze): kiezen.         

kieël (sgv): kerel.         

Kieër: [loc.] Keer in Cadier en Keer.         

kieër: keer.    Op 'ne vieze kieër (Eens heel onverwacht).     

kieës: kaas.          

kieës (kieëse) (moe): [botan.] kers, Prunus soorten.         

kieësetied: kersentijd.         

kieësj (kieësjke, kieësje): [botan.] kers, Prunus soorten.         

kieësjevlaam: kersenvlaai.         

kieëskop (kieësköpke, kieësköp): kaaskop, scheldnaam voor Hollander, Nederlander.         

kieësmieëske (orig.): [anim.] koolmees, Parus major.         

kieëtel (kieëtelke, kieëtele of kieëtels): kookpan.         

kiek (kie~k): inzicht.     `ne klaore kiek (Een helder inzicht).     

kieke (kaeëk, gekaeëke): kijken.         

kiel (kielke, kiele): stalen wig om boomstronken te splijten.         

kielbaog: boog om pijlen mee te schieten.         

kielefiets: hufter.         

kiene (kiende, gekiend): kienen.         

kies (kieske, kieze) (mod.): kies.         

kies (SL) (moe): kaas.         

Kies, ge: [loc.] Kies, tussen Veurs en Hagelstein.         

kiet (kie/t) (kietsje, kieter): korrel, greintje.    E kiet havver (Een korrel haver).  Hae kräg zich e kiet of drie, gèè kiet (Hij nam zich een korrel of drie, helemaal niks).  Gèè kiet vertroewe (Geen greintje vertrouwen). 

kietsoet: sliepuit, uitroep bij het over elkaar strijken van de wijsvingers om een verliezer te plagen.         

kievief: alert.  fr: qui-vive.  Blief op dienge kievief (Blijf op je hoede).     

kilo: kilo.         

kilometer: kilometer.         

kimme: wangen.         

kinnis (kinniske, kinnise): kennis.    Kinnis ha (mod.) (Kennis hebben).     

kipkap (mod.): hoofdkaas.         

kippes (orig.): hoofdkaas.         

kirk (kirkske, kirke): kerk.         

kirkesjläöëtel (kirkesjläöëtelke, kirkesjläöëtele): [botan.] sleutelbloem, Primula soorten.         

kirkfabriek: kerkfabriek, kerkeraad.         

kirmes: kermis.     't is allemaol get zaag Bet, en gaof de gèèt get. Ze liet 't kaof sjtoon, want 't waor tied veur nao de kirmes te goon.  (Het is allemaal wat zei Bet, (het is me wat), en gaf de geit wat, ze liet het kalf staan, want het was tijd om naar de kermis te gaan, een versje (moe) dat al eens gezegd wordt in gezelschap als men even stil valt met praten).  Kirmes in de hèl (Kermis in de hel, als de zon schijnt terwijl het regent). 

kirmesmiensj: kermisklant.         

kjaan (sgv): kern, pit.         

kjaars (kjaarse) (orig.) (sgv): kaars.         

kjaas (kjase) (sgv): [botan.] kers, Prunus soorten.         

kjaas (kjase) (sgv): [botan.] kers, Prunus soorten.         

kjaasmis (sgv): kerstmis.         

kjäös (kjäöske, kjäöse) (moe): [botan.] kers, Prunus soorten.         

kjeuke (moe): keuken.         

klaank (klaanke): klank.         

klabatter: het houten hamerinstrument dat door de misdienaren gebruikt werd in plaats van belgerinkel tijdens de vasten.         

klabberdows: plotsklaps.    Klabberdows, dao laog ich (Plots lag ik daar).     

klaene (klaende, geklaend) (orig.): slaan, gooien, werpen, smijten.    E-weg klaene (orig.) (Hard weglopen).     

klam (klamme): kram.    Klamme vör sjtacheledraod an enge paol te naegele (Krammen om prikkeldraad een aan paal te nagelen).     

klammatsj: hefboomtang.          

klandere: keuvelen.         

klaor: duidelijk, klaar.    D'as gaans klaor! (Dat spreekt vanzelf!)     

klaor: licht, klaar, helder.         

kläös: stumper.         

klaosmaan (klaosmenneke, klaosmander): speculaaspop.         

klapper: klapper, ringmap.         

klappere: klapperen, fladderen.         

klaproeës (klapruuëske, klaproeëze) (mod.): [botan.] klaproos, Papaver soorten.         

klatsj: kaal hoofd.         

klatsje, (klatsjde, geklatsj): klappen, slaan, applaudiseren.          

klauw (klauwe): handen, voeten.    Pierre, zèt de klauwe ee g'n aeëd, 't geit neet väöroet!  (Madam Vreuls van g'n Eiken zei dat vroeger tegen haar man als ze de kruiwagen langs de holle weg omhoog duwde en hij de kar trok).  D'r klauw van e mèlkmassjieng (De klauw is het onderdeel waaraan de vier zuigspenen zitten). 

klèèd: kleed.         

kleenke: kettingen waarmee de paarden voor de kar gespannen worden.         

Kleenkewej  (moe): [loc.] Kleenkewej in moe.         

klèèsper: tenger (vrouwtje).    E klèèsper wiefke, vröwke, menneke (Een tenger wijfje, vrouwtje, mannetje. Bijna een staande uitdrukking).     

kleijaasj (moe): kleding.         

kleije (kleijde, gekleijd): kleden.         

klèijing: kleding.         

klèjer: kleren.    Zoondigse klèjer, gooj klèjer (Zondagse kleren).  Däör de waeëkse klèjer, wirkklèjer (Door de weekse kleren, werkkleren).   

klèjerhòòt: klerenhanger, kapstok.         

klèng (moe): klein.         

klepkow (moe): klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan het deksel kon dichtklappen.         

klet: [botan.] kleefkruid, Galium aparine L.         

klet: [botan.] klis of klit, Arctium soorten.         

kletsje: klappen, slaan, applaudiseren.    Ee g'n heng kletsje en op de batse of op de vot kletsje (In de handen klappen en op de billen of het achterwerk slaan).     

kletsjkop: kaalkop.         

kleur: kleur.         

kleutsje (kleutsjde, gekleutsjt): klutsen, kloppen.         

klieë: [botan.] klaver, bijv. Trifolium soorten.         

klieë (klieës): klaveren (kaartspel).         

klienjotäör (klienjotäö~r): knipperlicht, richtingaanwijzer.  fr: clignoteur       

kliettsjè: klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan het deksel kon dichtklappen.         

kliettsjè (moe): mestkar.         

klikùwke  (sgv): klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan het deksel kon dichtklappen.         

kling (sgv): klein.         

klits (klitse): dikke knikker.         

kloeëster (kluuësterke, kloeëstere of kloeëstersj): klooster.         

kloeët (kluëtsje, kloeëte): kloot, testikel.    En ich de kloeëte n'op (En ik maakte dat ik weg kwam).     

kloeët (kluëtsje, kloeëte): zielepoot.    D'n örreme kloeët (De arme zielepoot).     

kloek: [anim.] klokhen.          

kloeksjpuële (sgv): verstoppertje spelen.         

kloester (kloe~ster): hangslot, kluister.         

kloester (kloe~ster) (moe): klooster.         

kloetsj: geut.         

kloetsje (kloetsjde, gekloetsj): klotsen.    De mèlk kloetsjt in zienge boek (De melk klotst in zijn buik).     

klómmel: prul, onding.    [med.] Ze haat d'r klómmel (Ze heeft haar maanstonden).     

klómmele (klóimmelde, geklómmeld): prutsen.         

klook: goed uitziend, mooi gekleed, netjes.  du: klug, nl: kloek.  Sjnook, sjpook, driet in d'n brook, da bès te zoondegs klook! of: Senterklaos, pees ee g'n haos, sjiet in d'n brook, da bès te zoondegs klook! (Kinderrijmpjes).     

kloomp (kleumpke, kloompe of kleump): klomp.         

klophings: [vet.] klophengst.         

klóppe (klópde, geklóp): kloppen.         

klös: stumper.         

kloster: klooster.         

klöts: kluiten.         

klouw (klöwke, klouwe): dikke steen, vuursteen, silex.    Dieke klouwe (Dikke, zware stenen).  op 'ne waeg mit puur sjerpe klouwe kènste flót krevere (Op een weg met overwegend scherpe stenen kun je snel lekrijden).   

klowwe (klowde, geklowd): stelen.         

klunkske (klunkskes): [anim.] vroedmeesterpad.         

klutendrek: as van sjlam, van kolenslik.         

klutsj (ö3, K-SL): grappig voor hoofd.    Dóch d'ch get op d'ne klutsj (Zet wat op je hoofd).     

kluut: gehaktbrood.         

knab (knebke, knabbe): stuk hout.    Laeg knabbe ater g'n raar (Leg stukken hout achter de wielen).     

knab (knebke, knabbe): boterham.  nl: verwant aan knapzak? Hierin komt knap van het middelnl. cnappen = stukbijten met de tanden.       

knabbös (kna/bbös): knalbus, proppenschieter uit vlierhout.  nl: buks, du: Büchse.  Uitgehold stuk tak, waarin een houten pin past, en waarin vooraan een stop word gestoken. Bij comprimeren van de lucht in de buis door vooruitstoten van de pin ontstaat een overdruk. Als de stop het niet meer houdt ontstaat een knal.     

knaeje: kneden.         

knao (knäöke, knäö of knäöj): brok.         

knaoëkendokter: orthopedisch arts, chirurg.         

knaok (knäöëkske, knäöëk): handen.    Ich sjtoeët mich ming knäöëk aoëpe (Ik stoot me mijn handen kapot).     

knaok (knäöëkske, knäöëk): knook, bot, been.    Zjwieg, doe owwe! - Wàt? Ich bruuj nog mit dieng knäöëk de paeren oet g'ne boom (Zwijg jij ouwe! - Wat? Ik gooi nog met jouw botten de peren uit de boom).     

knats: recht.         

knatsjgek: knettergek.         

knee of kneej (kneeke, kneeë): knie.         

kneip: angst.         

knele (kneelde, gekneeld): knielen.         

knepke: een muntstuk van vijf centiem.    Da bruje ze e knepke ee g'n sjaol (Dan smijten ze een vijf centiemstuk in de schaal, bij de collecte in de mis).     

knien (knie~n) (knienke, knieng (knie/ng)): [anim.] konijn, Oryctolagus cuniculus.    Wens te 'ne knien wils vange, mos te 'm zaot op d'r sjtoets liegke (Als je een konijn wilt vangen, moet je hem zout op de staart leggen. Als je zover geraakt, kun je hem ook zo pakken, dus   als je mensen of taken behoedzaam benadert, lukt het dikwijls gemakkelijker om iets voor elkaar te krijgen).   

kniep (knie~p) (kniepke, kniepe): zakmes, knipmes.         

knikker (mod.): knikker.         

knipke, op e: [loc.] Knap te smv.         

knistele: (niet erg vakkundig) knutselen.         

knóddelaer (knóddelaerke, knóddelaere): knoeilap.         

knóddele: knoeien.         

knoeëk (knuëkske, knuëk) (sgv): hand.         

knoeëk (knuëkske, knuëk) (sgv): knook, bot, been.    Doer merg en knoeëk (Door merg en been).     

knoëk (kneuëkske, kneuëk) (moe): knook, bot, been.         

knoëkebraeker (moe): begrafenisondernemer bottenbreker.         

knoersj of knoeësj: knoers, kraakbeen, pezenvlees.         

knoevel (knuvelke, knoevele) (moe): hand.         

knoevele: knuffelen.         

knòòp (knèùpke, knèùp): knoop.         

knospel: modder/mest die in de haren vande billen van een koe brokken vormen.         

knóttere (knótterde, geknótterd): grommen, brommen, knorren, snauwen, mopperen, reclameren, preutelen.    Doe kuns get knóttere (Jij kan wat mopperen).     

knótterpót (knótterpùtsje, knótterpùt): preutelaar, zeurpiet.    Ouwe knótterpót (Oude zeurpiet).     

knuiwele (knuiwelde, geknuiweld): kauwen.         

knùppel (knùppelke, knùppele): knuppel.         

knuul (knuu/l) (knuulsje of knuulke, knule): stuk hout.    Bruuj get knule n'op 'e vuur (Smijt wat stukken hout op 't vuur).     

kobbich: [loc.] koebeek in spv. Plaatsaanduiding en één woning, vlak achter het vroegere schooltje/gemeentehuis, weg die naar Klots en Blauveld gaat.         

Kobes (ee g'ne -): [loc.] Cobus in Rem.         

köchin: kookster.         

kode (kodes): kode.         

koed (sgv): kwaad.    Tùsje twellef en eng, is aal 't koed op geng (sgv) (Tussen twaalf en een is al het kwaad op gang, na middernacht gebeuren de slechte dingen).     

koedele: handelen, sjacheren.         

koeëd: kwaad.         

koeële: kolen.         

koeëlich of koeëlik: flauw.         

koeëllef (orig.): moestuin, groentetuin.  nl: "koolhof".       

koeëllefsgaar: moestuinhek.          

koeëlmieës (koeëlmieëske): [anim.] koolmees, Parus major.         

koeëme (sgv): komen.         

koeën (sgv): koren, graan.         

koeënwòòf (sgv): [anim.] hamster, korenwolf. Deze naam schijnt te wijzenop de "hebzucht" van het diertje de veldhamster. Men vergelijke met het Nederlandse "Geldwolf".          

koeënwòòf, d'r (sgv): titel van het jaarboek van Heem en Natuur Voeren.         

koeërsj (koeërsjte) (sgv): korst.         

koeërts (mod.): koorts.         

koejóng (koejungske, koejónges): kwajongen, deugniet.         

koejónge (-de, gekoejóngd): het kaartspel kwajongen (spelen).         

koekele: lachen, slap lachen.         

koekepiep: piepekoek, kiekeboe.         

koekoek: vreemdganger, zoals de koekoek zijn ei in een vreemd nest legt.         

koekversjtaeëke : verstoppertje spelen.         

koel (kuulke, koele): kuil.         

koel (kuulke, koele): poel.         

koel (kuulke, koele): groeve.         

koeleboets (koeleboetske, koeleboetse): [anim.] dikkop, kikkervisje.          

koelekop (koeleköpke, mv: koeleköpkes, koeleköp): [anim.] dikkop, kikkervisje.         

koelekop (koeleköpke, mv: koeleköpkes, koeleköp): [anim.] rivierdonderpad, Cottus soorten.         

koenjak (1, ST) (koenjakske): cognac.         

koer (koe~r): binnenplaats.  fr: cour       

koerang: inwijden, aanleren.  Is actiever dan fr: mettre au courant (op de hoogte stellen).  Ieëme'n op koerang zitte (Iemand iets aanleren).     

koerjóng (koerjungske, koerjónges): misdienaar.         

koerrao: elektriciteit, stroom.  fr: courant       

koers (koe/rs): wedstrijd.    Koers vare (Wedstrijd rijden, met name fietsenrennen).     

koerse (koe/rse): wedstrijdrijden, racen.         

koesj: rustig, stil.  fr: se coucher.  Hod dich koesj (Hou je rustig).     

koet (SL): snottebel.         

koetnaas (1, SL) (koetnaeske, koetnaze): snotneus.         

koetsj (kuutsjke, koetsje): koets.         

koezjele (koezjelde, gekoezjeld): koesteren, nestelen, knuffelen.  du: kuscheln       

koezze (orig.): slachten.          

Kokeleboom: koprol.    Kokeleboom sjloeë (De koprol doen).     

kokkeleraol: koprol.         

Kokkerel: speeltol.    Kokkerel mit sjmik (Speeltol met zweep).     

kolbloom (orig.): [botan.] klaproos, Papaver soorten.         

koliek (kolieke): koliek, kramp.         

kollaos (mv): panty's.  fr: collants       

Kölle: [loc.] Keulen.         

kollef (ko/llef) (köllefke, kolleve): moestuin, groentetuin, koolhof.         

kombien: maaidorser. combine.         

komiek: raar.         

komkommer: komkommer.         

komkommer (moe): augurk.         

kommanderie: kommanderij, kasteel in spv.         

kómmel: fruitmand, kom.         

kómmelesere (orig.): ter communie gaan.         

kommersj (2, ST) (sgv): zaak, handel, winkel.         

kómmies (kómmieske, kómmieze): douanier.    D'r büro van de kómmieze (Douanekantoor, grenskantoor).     

kommunie (mod.): communie.    Te kommunie goeë (mod.) (Ter communnie gaan).     

kompot: compote, moes, meestal appelmoes.  fr: compote.       

konkernoel (sgv): [botan.] kornoelje, met name de gele kornoelke, cornus mas.         

Kónnebèùsj, d'r:  [loc.] Conenbos of Konenbos, bij de Plank.         

könning of könnig: koning.    Ich goon oeë d'r könning te voot geit (Ik ga waar de koning te voet gaat, naar het toilet).  [vet.] Der könnig laote zieë (De koning laten zien. Als de hoogdrachtige koe bij het liggen de binnenkant van de vagina uitstulpte (besmettingsgevaar!)).   

konsonnaant : konsonnant.         

koo (keuke, keu of keuj): [anim.] koe, Bos taurus.         

kook (geen mv): geperst droogvoer.         

kook (keukske, keuk): koek, taart.    Aeët dich e sjtùk kook, krieg ich mich nog e keukske (Eet (je) een stuk taart, neem ik (mij) nog een koekje).     

kòòm (kòò~m) (orig.): amper, nauwelijks, bijna niet.  du: kaum       

koomp: kom.         

koont: kont, achterwerk.         

koontekroeper (koontekroeperke, koontekroeperte): hielenlikker.         

koontergewich (koontergewichter): tegengewicht.  fr: contre-poids.       

koontrebuusje: contributie, bijdrage.         

koontrebuusje (orig.): belasting.    ich moot de koontrebuusje nog betale (ik moet de belasting nog betalen (orig.)).     

koonzert (orig.): toneel.         

kooserel: [botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.         

kootóng: [botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.         

kop (köp, köpke): kop, hoofd.         

kòpe (mod.) (koch, gekaoët): kopen.         

koppieng: hoofdpijn.         

köpsj: koppig.         

kopvördel: de zone aan beide uiteinden van een lange ploegvoor, waar de tractor de ploeg lift en keert. Het wordt nadien geploegd dwars op de langsvoor. Ook vördel.         

korae: vlaspijs van gedroogde pruimen, peren, appelen, abrikozen.  waals: corin.       

korbiejaar: lijkwagen.  fr: corbillard.       

koreente, ee g'n: in de brieven van de Korinthiërs.    Doe kals wie Pieëtres ee g'n koreente (smv) (Jij geeft gefantaseerde informatie).  Wie Powles ee g'n koreente (dpl) (Verstrooid. Beide gezegdes lijken hun oorsprong te hebben in de "brieven van Paulus aan de Korinthiërs").   

kort (mod.): kort.         

kortaesj: stoet, carnavalsoptocht.  fr: cortège.       

kórzelig (mod.): korzelig.         

kosjtel: koeienstal.         

köster: koster.         

kostuum (kostuumpke, kostume): kostuum.         

köt: kudde, troep, groep.         

kot (kötsje): hok.    Op kot zitten (Op studentenkamer wonen).     

kotse: [med.] overgeven, braken, vomeren, spugen.         

koutsjoe: rubber.  fr: caoutchouc.       

kouw: koude.         

kouwke (mod.): kauw.          

ków: kooi.         

kozèng  (moe): neef.  fr: cousin. nl: kozijn       

kraank (moe-sgv): [med.] ziek.  du: krank  Zieg dat 'r braaf zeet en neet kraank waeërd, da betaal ich d'r dokter (Zie dat jullie braaf zijn en niet ziek worden, dan betaal ik de dokter.)     

kraankde (kraankdes) (moe): [med.] ziekte.         

kraankheed: [med.] ziekte.  du: Krankheit       

kraem: roomijsje.  fr. crème       

kragk (kregkske, kragke): krakkemikkig voertuig, mens of dier.         

krake: kraken.         

kral (krelke, kralle): klauw.         

kral (krelke, kralle): kraal.  nl. etym.: koraal.       

kral (krelke, kralle): kralenketting.         

krao (kräö of kräös en kraos): [anim.] kraai, Corvus corone.     't es zu werm dat de kraos gape (Het is zo warm dat de kraaien gapen).  n zjwatte kraos (zwarte kraai, als men het over iemand heeft die zwarte klederen draagt.)   

kraom: huis.    Um d'r kraom (Rond het huis).     

kraom: huisraad, diverse dingen.         

kraom: kraam.         

krap (krepke, mv: krepkes of krepkere, krappe): meestal als krepkes: uitgebraden spekjes, kaantjes.  du: Griebe.  Krepkes mit appel (Uitgebraden spekjes met appel).     

krapuul of krepuul: tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.  fr: crapule.       

kras (moe): afval.  fr: crasse.  Die van d'r kras (De vuilnisophalers).  Moesj krasj (verbastering van "bouger la krasse." Bij het knikkeren de grond schoon vegen).   

krats (krètske, kratse): kras.         

kratse (kratste, gekrats): krassen, krabben.  du: kratzen.       

krauwel: erbarmelijk produkt, bijvoorbeeld fruit of big.         

kravat: stropdas.    Dooch dich 'n kravat ee (Doe je een stropdas om).     

kreeg: landje veroveren, kinderspel         

kreeg: oorlog.  du: krieg.  D'r kreeg va vèttieën achtieën (De oorlog van 1914-'18).  Va vör d'r kreeg (Van voor de (2e w.) oorlog).   

kreem (krimke, kreme): [anim.] zeug, zogend varken.         

kreije: kreien, sintels.         

krèjjong (orig.): potlood.         

kremebadsj (sgv): kooi om een varken te verplaatsen, met voor en achter twee handvatten waaraan ze gedragen werd.         

krengde (krengdes): [med.] ziekte.  du: Krankheit.       

krenkelik (sgv): [med.] ziekelijk.         

krète (krèdde, gekrèd): tergend iets tonen, bv. op school een nieuwe fiets tonen, met veel nadruk, aan iemand die geen fiets heeft "en jij hebt er lekker geen". Zie giele.    Krèt d'r jóng neet (Pest die jongen niet zo. Door op nadrukkelijke wijze een stuk vla op te eten, terwijl de ander geen heeft).   Dat ès de luuj krète (Als iemand op verschillende manieren (huis, kleren, ...) zijn betere toestand toont).  Doe krèts, hae krèt. 

krevere (kreveerde, gekreveerd): lekrijden.  fr: crever.       

krib: kribbe.         

kribbebieter (moe): gierigaard. varken bijt zelfs van honger in de trog.         

kribbele of kriebele (kribbelde, gekribbeld): kriebelen.         

kriebel: kriebel.    Zit hie 's 'ne kriebel (Zet hier eens een kriebel, handtekening).     

krieëkel: krekel.         

krieëne: kraaien.         

kriege (krie/ge) (?, krieëge (orig.) of gekrieëge (mod.)) (sgv): krijgen, nemen, halen.    Krieg dich e bölke (Neem (je) een snoepje).     

kriege (krie/ge) (kraeg, kraege (orig.) of gekraege (mod.)): krijgen, nemen, halen.  Ich krieg, doe kies of doe kries, hae kiet of hae kriet.  Ich ha gister 'ne breef kraege (Ik heb gisteren een brief gekregen).  Kried uch aaf, 't ès riestevlaam (Bedien u, het is rijstevlaai. Ook humoristisch bedoeld als er helemaal geen vlaai is).  Krieg mich de vlaam 'ns (Haal (mij) eens de vlaai).   'n Krengde kriege (Een ziekte krijgen).

kries (krie~s) (kriese) (sgv): crisis, aanval, toeval         

kriesje (krie~sje) (kraeësj of kriesjde, gekraeësje) (orig.): huilen.         

kriet (krie~t): krijt.         

krietberg (krie~tberg): [loc.] krijtberg in moe.         

kriete (krie~te): krijten.         

krietwit (krie~twit): krijtwit.         

Krindel, d'r -: [loc.] Krindaal, bij de Plank.         

kristelieër (kristelie~ër) : catechismusles.    Nao kristelieër goeë (Naar de catechismusles gaan).     

kroddel (kroddelke, kroddele) (orig.): pad         

kroech: kruik.         

kroed (kroe~d) (kruudsje, kruje): kruid.         

kroednagel (kroednaegelke): [botan.] kruidnagel         

kroedwùsj: bos gemengde kruiden ter zegening.          

kroeënekrane: kraanvogels.         

kroeësjel (kruësjelke, kroeësjele): [botan.] kruisbes, Ribes uva-crispa L.         

kroepe (kraoëp, gekraoëpe): kruipen.    ich kroep (SL), doe kruups, hae kruupt     

kroet (kroe~t): kruit.         

Krommejong, d'r: [loc.] te spv         

krómpieër (krómpiere) (orig.): aardappel.  du: grundbirne.  Has te krómpiere geplaant? (Heb je aardappelen geplant? Als je je schoenen uit doet en de dikke teen komt door de sok heen)     

kroomp: krom, scheef.         

kroot (krote): biet.  fr: carotte       

kröppel (kröppelke, kröppele): misvormde, kreupele.         

kröppel (kröppelke, kröppele): scheldnaam.         

krosjtere: haken als handwerken.         

krotalle: strontknobbels aan de billen van een koe.         

krotekraag (krotekraeg): bietenkraag, bietenkop met bladeren.         

krouw (krou~w): schurft.         

krouw (krou~w): uitschot, crapuul.         

kruchele (moe): [med.] hoesten.         

krùtteltig (orig.): korzelig, kregelig, lichtgeraakt.    Wat bes doe krùtteltig huuj (Wat ben jij kregeling vandaag).    'ne krùtteltige kaeël (Een kregelige kerel).   

kruudsje (orig.) (rem): stroop.         

kruus (kruiske) (moe): kruis.         

kruus (kruuske) (sgv): kruis.         

kruusj (kruu/sj) (kruusjke, kruzje (kru/zje)): melkbus.  nl: kroes.       

kruuts (kruu~ts) (kruutske (kruu/tske), kruutser): kruis.    Zich e kruuts make. (mod.) (Zichzelf een kruisteken maken).     

Kruuts, ge: [loc.] Hoogcruts, bij Noorbeek.         

kruutspeunt: kruispunt.    Op 't kruutspeunt (Op het kruispunt).     

krùzjel (1, ST) (krùzjelke, krùzjele): [botan.] kruisbes, Ribes uva-crispa L.         

krùzjelevlaam: kruisbessenvlaai.         

kuke (kuukske, kukes): kuiken.         

kukedraod: kuikengaas.         

kùlle (kùlde, gekùld): foppen, voor de gek houden, kullen.    hae kùlt     

kultivater: cultivator, grondbewerker met lange verende tanden die diepte werk (10-15cm) kan verrichten.         

kume (ku/me) (kuumde, gekuump): kreunen, steunen, zuchten.         

kùndersjtèè: kunrader steen.         

kunning: koning.         

kurei (ku~rei): kreng, vervelend beest.  "fr: biesse crevêye en charogne (kapot beest, kadaver, kreng). waals: curêye.

"  Nùtse kurei! (Vies mispunt!)     

kurei (ku~rei): scheldwoord voor een vrouw met slecht karakter.         

kurieus (orig.): nieuwsgierig.  fr: curieux       

kùssesjloop (kùssesjlope) (mod.): kussensloop.         

kùsteek (kùsteekske, kùsteke) (orig.): kussensloop.         

kuuëning: koning.         

Kuuëningsweenkel: [loc.] Koningswinkel.         

kuul (kuulke, kule) (orig.): stok, een mooie ronde rechte bewerkte stok.         

Kuulsjes, ee g'n -: [loc.] Kultjen in Rem.         

kuusj (ST) (kuusjke, kuuzje): varken.  fr. cochon.       

kuut (kuu~t) (kuutsje, kute): kuit.         

kwaart (mod.): kwart.         

kwaas of kwaast: kwast.         

kwad of kwod: quad, vierwielig motorvoertuig.         

kwadraatmeter (rem): vierkante meter.  du: Quadratmeter.       

kwaeët (kwaeëte): eeltplek.    Kwaeëte a g'n heng (Eeltplekken op de handen).  Kwaeëte oonder g'n erm (Eeltplekken onder de armen (gezegd van iemand die niet graag werkt. Inderdaad kunnen wel de lymfeknopen onder de oksels zwellen bij ongewoon werk).   

kwaeke (kwaekde, gekwaek): schreeuwen.         

Kwakhaag, ee g'n -: [loc.] Kwakhaag ten noorden van Ulvend.         

kwakkert (kwekkerke, kwakkerte): kikker, kikvors, pad.         

kwakvrösj (kwakvrösjke, kwakvrösje): kikker, kikvors, pad.         

kwatsj: onzin.         

kwatsj: ruzie.    Die haant kwatsj middee (Die hebben ruzie met elkaar).     

kwebsj (moe): beurs, overrijp.         

kwebsje: verklappen, doorvertellen.         

kwètsjbuul (kwètsjbuulke, kwètsjbule): accordeon, harmonika, trekzak.         

kwètsje (kwètsjde, gekwètsjt): verpletteren, vermorzelen, platdrukken, pletten, prakken.  betekent niet: kwetsen.  Kwètsj dich de krompieëre (prak je de aardappelen)  De paere waore gaans gekwètsjt wie ich hèèm kaam (De peren waren helemaal geplet toen ik thuis kwam).   

kwettele : darmen, ingewanden.    De kapotte kat mèt de kwettelen oet (De dode kat met de darmen eruit).     

kwezel: kwezel         

kwiebes : scheldnaam.  Latijn quibus = aan wie, door wie       

kwiet (kwie~t): kwijt         

kwiksjtuutske (kwiksjtuutskes): Kwikstaart          

kwiksjtuutskes, de: Jeugdcarnavalsvereniging in Voeren.         

laache (1, SL) (laachde, gelaachd): lachen.    Vör te laache (Om te lachen, voor de grap).  Da laach-se dich kapot (Dan lach je je dood).  Dat zów vör te laache zieë! (Dat is belachelijk!)   Dat waor 'nt vör te laache (Dat was niet om te lachen, was ernstig, kwam hard aan).

laaj of la (laejke, laje) (mod.): lade         

laam: lam, verlamd         

laamp (lèmpke of lèmpsje, laampe): lamp         

laand (lendsje, lan): veld.          

laand (lendsje, leng of lan): land.    Doe bès te sjlum veur op 't laand, doe mos 't water op (Jij bent te slim voor aan wal, jij moet gaan varen).     

laank (lange): lang.    D'r lange (De lange, persoonsaanduiding).     

laanksem: langzaam         

laanksemmer: langzamer         

laanksemmer: stiller.    2. zèt d'r tv ens get laanksemmer! (zet de tv eens wat stiller!)     

laankveld: [loc.] langveld, longchamps bij moe         

laankwater  (sgv) (laa~nkwa~ter): oorspronkelijke benaming van de Noor(beek), beek van de Wesj (bron) in Noorbeek tot aan haar monding in de Voer, in de Vitsjen bij sgv.  Naamsverandering onder invloed van een verkeerde benaming op een topografische kaart.       

laars (laerske, laarze) (mod.): laars         

laat: laat          

lae, laej of laeje: geleden.         

laeëpel: lepel.    Haol 'ns 'ne laeëpel vör d'r Zjeng (Haal eens een lepel voor Jean).     

laeëve (laeëveke, laeëves): het leven.    Doe has e fie laeëveke (Jij hebt en mooi leventje, zorgenloos, hoeft niet te werken).     

laeftied: leeftijd         

laeg: leeg.    Laege zak (Lege zak, vloeknaam).     

laege (laat, gelaat): leggen.    doe les, hae laet, d'r laet     

laejbek : scheldnaam, aansteller (beamte)         

laeke (leakde, gelaek): lekken          

laenesjtool (sgv): leunstoel         

laer: leer, leder         

laeve: lawaai         

laeve (lèfde, gelèfd): leven.    ich laef, doe lefs, hae left     

laevend: levend         

laeze (loos [conj 2: leus], geloeëze (orig.), gelaeze (mod.)): lezen.    ich laes, doe lus, hae lust     

laje (laajde, gelaje) (sgv): laden.    Noe haant v'r bezeuk gelaje (Nu hebben we bezoek geladen, ongenood bezoek dat niet snel van opstappen weet)     

laje (loeëd, gelaje): laden.    Laaj de kaar 'ns (Laad de kar eens).  Die hant get (hoevaat) gelaje (Die hebben nogal wat hovaardigheid bij zich)  Da has t'm óch gelaje (Dan heb je hem ook geladen. Als je hem te zeer aanhaalt, zit of loopt hij je ook in de weg).  Ich laaj, doe lits, hae lit, d'r laadt. Ich loeëd, doe loeëds, hae loeëd, v'r loeëte, d'r loeëdt.

lake (laeëkske, lakes): laken.         

lakrits: drop, zoethoutwortelextract.  du: Lakritzen, en: liquorice, it: liquirita.       

Lakro's Lacroix's: familienaam Delacrois         

landsmaan: nationaliteit, inwoner van het land         

lange (langde, gelangd) (orig.): aanreiken, aangeven, toedienen.    Lang mich d'r raeëk 'ns (Geef (mij) de hark eens aan).  Da kries te èng gelangd (Dan krijg je een oorvijg).   

Lange Graaf: Lange Graaf         

lans of langs: langs.     't gèèt ènge lans (Er gaat iemand voorbij).     

Laobaer (Lao~baer): roepnaam Lambert.         

laoëk (lökske, laoëker): gat.    E laoëk is e laoëk (Een gat is een gat).     

läön (läönsje, läöne): nietsnut, scheldwoord.    Daeër zeet mich läöne (Jullie zijn nietsnutten).     

läöp (läöpke, läöpe): loop van een geweer.         

läöres: oninteressant persoon.         

laot (lao~t) (lötsje, laoter): lot.         

laote (lao~te) (laotte, gelaot): loten, uitloten, lootjes trekken.          

laote (ST) (leet, gelaote): laten.         

Läöve: [loc.] Leuven.         

lappe (lapde, gelap): lappen, leveren, flikken.         

lappe (lapde, gelap): lappen, slaan, klappen geven.         

lapsjoeër (lapsoeëre): flapoor.         

lapsjwanes (moe): lapzwans.         

lat (letsje, latte): lat.         

later: later.         

Latien (2, SL): Latijn.         

Lèbbo: familienaam Lebeau.         

lebsje (lebsjde, gelebsjt): (ongegeneerd in het openbaar) uitvoerig tongzoenen.    Wat zuus doe gelebsjt oet! (Wat zie jij er belabberd uit!)     

lebsje (lebsjde, gelebsjt): lebberen, likken, zuigen.    An de mèlk lebsje (Aan de melk likken).     

lèèd: leed, verdriet.         

leef (lever): lief.         

leefde: liefde.         

leem: leem.    E leme huuske (Een lemen huisje, vakwerkhuisje).     

leenks: links.         

leenks-in: links inslaan.         

leenks-op: links omhoog.         

leenks-um: links omdraaien.         

leewater: [med.] [vet.] vochtophoping in een gewricht, hydrops.          

lègke (laag [conj 2: laet], gelaag): leggen.         

Lei (Leike): roepnaam Leo.         

leier: ladder.    Die ko haat de leier opvraeëte (Die koe heeft de ladder opgevreten: uitspraak van een veekoopman over een magere koe: als je haar ribben ziet is het alsof er een ladder insteekt).     

leier: ladder.         

lèj (lè/j): smakeloos, met te weinig zout.         

lèjje (lèjde, gelèjd): leiden.    " 'n ko nao d'r sjteer lèjje (een koe naar de stier leiden, bestieren).

"     

Lèjo: roepnaam Leo.          

lekke (lekde, gelekt): likken.    ich lek, doe leks, hae lekt (ST)     

lekker: lekker.         

leksjtekske: waterijsje op 'n stokje.         

Lemes: familienaam Lemmens uit spv, zo uitgesproken in smv, om onderscheid te maken met de familie Lemmens uit smv zelf.         

lengde: lengte.         

lengte (moe): lengte.         

lèpere (orig.): van kleren: ongewenste plooien vormen.         

lès (lèske, lèsse): les.         

lèstig: lastig, moeilijk.     'ne lèstige (Een lastig, moeilijk persoon).     

lèts (lètske, lètse): les.         

lèts (lètste): laatst (laatste).         

lètter: letter.         

lèùp: loop.         

lèùper: loper in schaakspel.         

lèùpert (lèùperke, lèùperte of lèùpere): geïnteresseerde jongen die regelmatig het huis waar een meisje woont passeert.  nl: loper.       

lèùpsj: loops.         

lèùres : scheldnaam.         

lèùt: lege dop van rijpe erwt of boon.         

lèùte: bonen doppen.         

Lèvo (Lè/vo): familienaam Leveau.         

Lewie (Lewie/): roepnaam Louis.         

lich: licht.         

Lichmes: Lichtmis, 2 februari.         

lidtèke (lidtèkes): lidteken.         

liebigblökske: bouillonblokje, maggiblokje.  merknaam Liebig (net als Maggi).       

lieëg (sgv): laag.         

lieëpel (lieëpelke) (sgv): lepel.         

lieëre: leren.         

lieërjaor: leerjaar, studiejaar, klas.         

lieëve (sgv): leven.         

lieëze (looës, gelieëze) (sgv): lezen.         

lief (lie~f): vulva.         

lief (lie~f) (liefke, lieve): lijf.         

liefke of oonderliefke: onderhemd.         

liegke (laag, gelaat): leggen.         

liegke (loog, gelaege): liggen.    ich liegk (lie/gk), doe liets (lie/ts), hae liet (lie/t). Zich liegke (Liggen gaan).     

liegke (loog, gelieëge) (sgv): liggen.         

liegte (moe): laagte.         

lieje (lie~je): lijden.    Hae liet (lie~t)     

liek (lie~k): lijk.         

liekblèèk: lijkbleek.         

lieke (lie~ke): lijken.    Hae liekt (ST)     

liekkis (lie~kkis) (liekkiske, liekkiste): lijkkist.         

liem (lie~m): lijm.         

liemtèke (1, ST) (liemtèkes): lidteken.         

liene (sgv): lenen.         

lieng: [botan.] linde, lindeboom, Tilia soorten.         

lieng (lie/ng) lienge, lienske: lijn, om een paard te mennen.         

liengeboom: [botan.] linde, lindeboom, Tilia soorten.         

lierin: leerkracht, lerares.         

lies (lie~s) (lieske, lieste): lijst.         

liesei: vliesei, windei, ei zonder schaal, alleen met vlies als omhulsel.         

lieuwekop: [loc.] leeuwenkop in moe.         

lieving (1, ST) (lievingske, lievinge) (sgv): woonkamer.  en: living room.       

lift, e : een lief (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).         

linzevlaam: linzevlaai.         

livvei of levvei: grote doorgaande, geasfalteerde weg, steenweg.  uit fr van lever in de betekenis van verhogen mbt de verhoogde weg.       

livving: woonkamer.  en: living room.       

lóch (sgv): lucht.         

loden: lange, groene jas, loden mantel.         

Loeë: familienaam Loo.    de Loeës (de familie Loo).     

loeëd (loe/ëd): lood.         

loeëk (läöëkske, loeëker) (sgv): gat.  du: loch.  E loeëk ee d'r daag (Een gat in de dag).     

loeëk (läöëkske, loeëker) (sgv): kuil.    Ich sjtoeët dat loeëk toe (Ik gooi die kuil dicht, vol).      

Loeëp: familienaam Loop.         

loeëp (loe/ëp) (luëpke, luëp) : stenen slanke jeneverfles, stoop.         

loeës: slim.  nl: loos.  D'r  loeëze sjpaele (Zich dom(!) houden).  Loeëze kaal (Praat om iemand om de tuin te leiden).   

loeët (loe~ët): lucht.         

loëk (läöëkske, loëker) (moe): gat, kuil.  du: loch.       

loek (SL) (luukske, loeker): luik.         

loer (moe): lommer, schaduw.         

loer (SL): lijzig, loom.  fr: lourd?  Dat kaof es loer (het kalf is vertraagd in zijn reacties).  Van dit waer waeë-s-te loer (Van dit weer word je neerslachtig).   

loerejaeger: stroper.         

loes (SL) (luuske, luus): luis.         

Loesberggets: [loc.] aan de Koebeek te spv.         

loesj : een duister figuur, een onverzorgd iemand.          

loesj : oogklep van een paard.         

loeter (loe~ter): louter, zuiver, alleen maar.         

loetsj: lange drop om op te zuigen.         

loetsj ( luutsjke, -e) (orig.): fopspeen.         

loetsje (loetsjde, geloetsjt): zuigen.         

lómmel (lummelke, lómmele) (orig.): vod.  du: Lumpen       

lómmele-krieëmer: voddenman.         

loods: loods.         

loop (luëpke): loop, gang, manier van lopen.         

lòpe: rennen.    lòpe goeë (mod.) (Lopen gaan, er vandoor gaan, wegrennen. Ook figuurlijk, bijvoorbeeld als het stinkt).     

lòpe (leep, gelòpe): lopen.    Hae löpt.     

lòpenterre: lopenderwijs, terwijl men loopt         

lore (orig.) (moe-sgv): kijken.  nl: loeren.       

losj of lodsj: kooi om een varken te verplaatsen, met voor en achter twee handvatten waaraan ze gedragen werd.         

lùbbes (lùbbeske, lùbbese): goedzak, nietsnut, scheldwoord.  nl: lubben = kastreren.       

lùbsje (lùbsjde, gelùbsj): meppen.         

luëte (luëde, geluët): bijlichten met een olielamp.          

luëte (luëde, geluët): verlichten.         

luëter (orig.): zeepsop.  nl: loog.       

luij (moe): mensen.  nl: lieden.       

lùpsj: door een teef naar paring verlangend.         

lusefer (mod.): lucifer.         

lùts (orig.): straks, na korte tijd, weldra, spoedig, binnenkort.  nl: luttel en: little.  Lùts vèlt ee g'ne pùts (Straks valt in de put, van uitstel komt afstel).     

luuët (luu~ët) (luëte): stallamp, olielamp.         

luuj: mensen.  nl: lieden.       

Luuk (Luu/k): [loc.] Luik.          

luuster (luu/ster) (luusterke, luusters): luster, kroonluchter.         

'm: het, hem.         

maagzoer: [med.] maagzuur.         

maaj (maajke, maje): [anim.] made.         

maal (maa/l): zak van jas.    Ich sjtoeët mich dat ee gen maal (Ik steek me dat in mijn zak).   'ne nakse ee g'n maal sjiete (Een naakte in zijn zak schijten, sluw oplichten).   

maan (menke, man of mander): man.     'ne sjlèmme maan (Een slechte man).     

Maarja, Majja of Maj: roepnaam Maria.         

maat (maa~t): markt.         

Mabroech, ee -: [loc.] Mabroek in Rem.         

Machomet (sgv): een duivels wezen dat in sgv een begraven schat bewaakt.          

maddam (maddèmsje) (orig.): mevrouw.         

maddeliefje (mod.): [botan.] madeliefje, Bellis perennis L.         

madmezel: juffrouw, mejuffrouw.  fr: mademoiselle.       

mae: maar.         

maedeke: meisje.         

maedsje: meisje.         

maeëte (moot, gemaeëte): meten.    Ich maeët, doe mits, hae mit (ST)     

maeëter: peettante, meter.         

mael (mae~l): meel.         

maeles: meelhuis, ruimte waar het meel of poederveevoer wordt bewaard.         

maeletig: melig, overrijp.         

maelzak: meelzak.         

maer: merrie.         

Maer of Mhaer: [loc.] Mheer, dorp ten noorden van Noorbeek.         

Maergraote of Mergraote: [loc.] Margraten.         

maezeuteke: [botan.] madeliefje, Bellis perennis L.         

Majjèt (Ma/jjè/t): roepnaam Mariëtte.         

make (maakde, gemakt): maken, scheppen.    Hae makt zich niks d'roet (Hij laat zich er niet door uit zijn geestelijk evenwicht brengen).  Ich maak, doe maks, hae makt   

makelaer (mod.): makelaar.         

makkei (1): verse, witte kaas.    Bóttermèlkse makkei is get pittiger es makkei va aafgedriejde mèlk (Witte kaas gemaakt van karnemelk is wat pittiger dan witte kaas gemaakt van afgeroomde melk).     

makkeljóng (orig.): makelaar.  fr: maquignon = veehandelaar.       

mal (melke, malle) (orig.): boodschappentas.         

mallèt (mallètsje, mallètte): schooltas.  fr: malette.        

mallig: elk, ieder.    Mallig de hellef (Ieder de helft).     

Malt: [loc.] malt (sgv, achter PMS provinciale middelbare school).    Ee g'n Malt (In de Malt).     

mam of ma (make): moeder.         

mamma: moeder.         

mammiet: [vet.] uierontsteking.  lat: mammitis.       

man of mander: mensen, personen.    E gaans dèèl man (Mannen).     

Manjebo (a g'ne -): [loc.] Magnebos in Rem.         

manskaeël (manskaeëlke, manskaeëls): manskerel.         

mansluuj: mannen, manslieden.         

mantel: lange jas.         

maobrig (mao~brig), ee -: [loc.] Mabroek in Rem.         

maoëke (moe): maken.         

mäöërdenaer (mäöërdenaerke, mäöërdenaers): moordenaar.         

maoge (mod.): mogen.         

maoge (moeg) (moe) (mod.): mogen.          

maoge (sgv): mogen.    Liene maogt, mèh waal truuk gieve! (Lenen mag, maar wel terug geven!)     

mäögelig: mogelijk.         

mäögelikhèèd: mogelijkheid.         

maoj: modder.         

mäöle of mäöële (-ke, -s): molen.    Mäöleke sjpaele.  (Het molenspel spelen. Op een bord met drie concentrische vierkanten waarbij de zijden op de helft met elkaar verbonden zijn en de hoeken en snijpunten bezet worden met 2 x 9 speelstukken).   

maos: [vet.] niet drachtig.     'n maos ko (een koe die niet drachtig is of omdat ze niet meer drachtig te krijgen is bestemd wordt voor afmesting en verkoop).     

maot (mäötsje, maote): maat.         

marbel (sgv): [botan.] blauwe bosbes, Vaccinium myrtillus L.         

maretak (mod.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.         

margriet (mod.): [botan.] margriet, Leucanthemum vulgare Lamk.         

mariablumke: [botan.] grote muur, Stellaria holostea L.         

mariablumke: [botan.] madeliefje, Bellis perennis L.         

mariablumke: [botan.] pinksterbloem, Cardamine pratensis.         

marmiet: teil, kuip.  fr: marmite (kookpan, ketel).       

marul (marulke, marulle): [botan.] morielje, Morchella esculenta.         

masjieng: machine.         

masjottel : ouderwetse juffrouw, kwezel.         

Masjtreech (moe): [loc.] Maastricht.         

Mastricht: [loc.] Maastricht.         

mat (metsje, matte): mat, deurmat.         

matirge of matirrege: etter.  nl: materie.       

matries (matrie/s): baarmoeder.  fr: matrice.       

matse: matchen, kaartspel.         

matsj: wedstrijd, match.         

mattroeës (matruuëske, matroeëze): matroos.         

maximóm: maximum.         

mazele: [med.] mazelen.         

Mazjes (Ma~zjes): [loc.] Magis, buurtschap van spv, op de hoogte tussen het voerdal en het berwijndal.         

mazoet (mazoe/t): Bier met een scheut cola.         

mazoet (mazoe/t): huisbrandolie.  fr: mazout.       

me: men.         

mecanieker (mecanie/ker) (mecaniekerke, mecaniekers): werktuigkundige, mecanicien, monteur.         

mechtig: zwaar op de maag, bijvoorbeeld crême au beurre, overdadig rijk aan voedingsstoffen, bv. aan vet,  suiker.         

medaalje of medaaje: medaille.         

meech: mij.         

meel (meelke, mele): [anim.] bladluis.  du: Milbe (mijt).   't haat mele op os blome (Er zitten bladluizen op onze bloemen).     

meerbele (sgv): spotnaam Meertens.         

mèès : mest.         

mèèster: meester.    Op ze mèèster kaome (Ondervinden dat men niet doet wat men wil).     

mèèsterjaan (moe): bazig persoon.          

meibloom (sgv-moe): [botan.] Sering, Syringa vulgaris L.         

meiblumke: [botan.] lelietje-van-dalen, Convallaria majalis L.         

mèlk: melk.    Aafgedriejde mèlk (Afgeroomde melk).  "Flokke of sjtöp in de mèlk (vlokken of stopjes in de melk, als een koe uierontsteking heeft komt er gevlokte melk uit de spenen).

"   

mèlkes: melkhuis.         

mèlkestied: [agrar.] melktijd, tijd waarop de koeien gemolken worden.         

mèlksfieëber: [vet.] melkkoorts, (Ca/mg verhouding) in begin van lactatie.         

mèlkvie (moe): [agrar.] melkvee.         

mem (memke, memme): borst.    Ouw mem (Zeveraar, zeurkous).     

mema: moeder.         

meneer (menere): manier.         

mèngele (mèngelde, gemèngeld): mengen, kaartspel schudden.    Ee Tèùve hat zich ènge doeëd gemèngeld  (In Teuven heeft zich iemand dood geschud, als serieuze grap gezegd als iemand te lang de kaarten schud. Vooral van belang bij het koejónge waarbij ervaren spelers de kaartvolgorde van het vorige spel proberen te onthouden).    

Mennekespöt (sgv): [loc.] Mennekesput.    "Voere alaaf, Mennekesput en Kattegraaf.

Voere alaaf, Oakergats en de Sjtadshaag.

Voere alaaf, Sjietekamer en 't Wit Pjaard.

Oeze heemet dat es Voere, joa Voere alaaf."  (Refrein van het carnavalslied van De Waggellerre 1959. Eigen schrijfwijze)    

menukaat : menukaart.         

mè-penning: Als een meid of knecht in dienst genomen werd betaalde de "heer" als bezegeling van de afspraak een "mè-penning". Dit was doorgaans een vijf-frank-stuk. Als de meid of knecht niet kwam opdagen dan moest dit geldstuk teruggegeven worden.         

mer (sgv): men.         

merd: uitroep: verrrek, verdomme, shit!  fr: merde       

mergbölkes (vör ee g'n sop): mergballetje voor in de soep.         

mergelskoel (mergelskoele): mergelgroeve.         

merkef (1), a g'ne: [loc.] Merkhof in Aubel.         

merkef (merkef) (orig.): [anim.] vlaamse gaai, Garrulus glandarius.  du: Markolf.       

mèrt: markt.         

mès: mis.         

mès : mest.         

mèshòòp (moe): mesthoop.         

Mèsj: [loc.] Mesch nl. dorp bij sgv.         

mesjaote naoët (2 o3, L-ST)  (mesjaote näöët): [botan.] Muskaatnoot, nootmuskaat.         

mèsjerroet (sgv): Mescherweg te sgv.         

mesjie: misschien.         

mèskar: mestkar.         

mèskoel: mesthoop, eigenlijk de plaats waar de mesthoop gelegd wordt.         

mèstef, d'r: binnenplaats van het erf waar de mesthoop ligt. De mesthof.         

mèstem (moe): mesthoop.         

meter: meter.         

meter (meterke, meter of metere): meter.         

mèts: maart.    Ee g'nne mèts (In maart).     

mèts: mes.         

mètst: meeste.         

mettee (2, SL): meteen, direct.         

mettein: meteen.         

meugelekheed : mogelijkheid.         

meuntel : "[agrar.] touw dat op speciale manier rond de kop van een rund gebonden

wordt om het dier bij te houden."         

meut (meu~t) (meute): melkbus, kan, schenkkan.         

meutsj (meutsjke, meutsje): muts.         

mevrouw (mod.): mevrouw.         

meziek: muziek.         

mich: mij.         

michèges: mezelf.         

micro: microfoon.         

microgolf: magnetronoven.         

microwave: magnetronoven.         

middaag (mod.): middag.         

middee (2, SL): met elkaar.         

Middelhòòf, op 'ne: [loc.] Middelhof in Rem.         

middesieng (3) (middesiengke, middesienge): medicijn, medicament.         

middicament (middicamentsje, middicamente): medicament, medicijn.         

mie (SL): mijn.         

mieë: meer.         

mieëmel: memel, houtmolm.         

mieëne of mieëje (mieënde, gemieënd) : maaien.         

mieër: [botan.] Vogelmuur, Stellaria media L.         

mieër (mod.): mier.         

mieërsj (sgv): maart.         

mieëske (mod.): [anim.] koolmees, Parus major.         

mieje: [agrar.] met de achterpoot zijwaarts stampen door een koe.         

miem (miemke, mieme): kat, poes.         

miem (miemke, mieme): pels rond de hals gedragen.         

miemmel (miemmelke, miemmele): [botan.] aalbes, Ribes rubrum.         

mien: mijn.         

mieng: mijn.         

mienge (miengde [v'r mienke], gemiengd): menen.    Vaeër mienke (Wij meenden).     

miensj (miensjke, miensje) (sgv): mens.         

miensjhèèd: mensheid.         

miet (mie~t): hooimijt.         

miezjele (miezjelde, gemiezjeld): een zeker kaartspel.         

mikke (mikde, gemikt): mikken.         

milieu: milieu.         

miljaar: vloek.    Saint miljaar!     

miljoeën: miljoen.    Nog 'nt vör 'n miljoeën (Nog niet voor een miljoen).     

minge (móng) (moe): menen.         

minj: mijn.         

mins (moe): mens.         

minuut (minuutsje, minute): minuut.         

minuut (minuutsje, minute): moment, wacht even.    Minuutsje of uun minuut (fr: une minute) (Een ogenblikje, wacht even).     

mirtiel (mirtie/l) (mirtiele): [botan.] blauwe bosbes, Vaccinium myrtillus L.  fr: myrtille.       

miserere: [ med.] blindedarmontsteking, appendicitis.         

misgaele: misgelden, ontgelden.    Wat d'r kop vergit mótte de bèè misgaele (Wat het hoofd vergeet, moeten de benen ontgelden).      

mismood: mismoedig zijn.    Ich han d'r mismood (Ik voel me mismoedig).     

mispel (mispelke, mispele): [botan.] Mispel, Mespilus germanica L.         

misteltoe of misletoe (mod.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.  en: mistletoe       

mit: met.    Mit en mit haat 'n al z'n kammeraote verlaoëre (Stuk voor stuk heeft hij al zijn kameraden verloren).  Mit en mit és dae gaanse 'n hook groond van häöm waoëde (Beetje bij beetje is dat hele stuk grond van hem geworden).   

mitbrènge (braat mit, mitbraat (orig.) of mitgebraat (mod.)): meebrengen.         

mitrajeus: mittrailleur.         

mittoeë (tong mit, mitgedoeë): meedoen.    Dug mit! (Doe mee!)     

mjaelie (moe): [anim.] merel, Turdus merula.         

mjaelie-ow (moe): [med.] strontje, een ontsteking van een haarzakje aan het ooglid.         

mjale (sgv): merel, Turdus merula.         

mjeule (moe): molen.    Hottentotte mjeule, v'r rije nao de meule, v'r rije nao d'r Roejebösj, op 'ne dieke kwakvrösj.  (hop paardje hop rijmpje. Rije is discutabel: Misschien wordt reidansen bedoeld. Maar ook in Moelingen gebruikt men vware voor rijden (in tegenstelling tot Maastricht). Op 'ne kwakvrösj (kikker) zou men dan vware?)   

m'n, m'ne: mijn.         

m'nhieër (mod.): meneer, mijnheer.          

Mochel, de (moe): [loc.] de Muggenweg in moe.         

módder: moeder.         

moddiest: hoedenmaakster.         

moder: moeder.         

modiest: modiste.         

moeër (mod.): kookketel, waterketel.         

moeër (murreke, moeëre) (orig.): wortel.         

moef of mof (moeffe of moffe): want, handschoen voor duim apart en de vingers samen.         

moel (muulke, moele): muil, bek.    Hae heef 'm piefedepaaf ee g'n moel (Hij sloeg hem bam-bam op zijn bek).     

moele: kletsen.         

Moelege (moe): [loc.] Moelingen.         

moelejaan: kletsmajoor.         

Moelinge: [loc.] Moelingen.         

moer (murke, mur of muur (muu/r)): muur.         

moermele of moemele: ontevreden binnenmonds grommend protesteren.         

moes (moe~s) (muuske, muis (mui/s)) (moe): [anim.] muis, Mus musculus.         

moes (moe~s) (muuske, muus): [anim.] muis, Mus musculus.         

moestasj: snor.  fr: moustache       

moetse : mokken.         

moetsjke: kalf, troetelnaam.    Moetsjke, moetsjke. dè, dè, dè! (Lokroep voor kalveren).     

moew (muuwke, moewe): mouw.         

móffele: gretig eten (mondvollen).         

mól (mod.): mol.         

möllender: molenaar.         

molmoes (mo/lmoe~s) (molmuuske, molmuus): [anim.] woelrat, Arvicola terrestris.         

molt: houten kist waarin men het deeg kneed en bedekt met een vaatdoek laat rijzen.         

móm: vermomd persoon.         

móm lope: vermomd rondlopen.         

momènt: moment.         

mond (mäöndsje, mond): maand.    Twei mond laej (Twee maanden geleden).     

mond (möndsje): maan.    D'r mond is roeëd (De maan is rood).     

mondig: maandag.         

monika: mondharmonika.         

mood: moed.         

moof: mauve.         

moond: mond.         

moondwerk: grote mond, kletsmajoor.         

moor: ketel.         

moor: moer.         

moor: [anim.] vrouwelijk huisdier,  "moeder", bijvoorbeeld konijn. hond.         

moorzellig: moederziel.    Moorzellig alleng (Moederziel alleen).     

moos: kool.         

moostem of mostem (moe sgv): moestuin, groentetuin.         

mòòthövvel : mol.         

mòòthuëvel (sgv): mol.         

mordju: vloek.         

mortel (mod.): mortel, metselspecie.         

mortie (mo/rtie) (orig.): mortel, metselspecie.         

mortikè: aapje, als men het lachend over een klein kind heeft.         

mosterd: mosterd.         

Mot, de: [loc.] de mot.         

motte (moes [conj 2: meus], gemotte): moeten.         

motto (mo/tto): motor (tweewieler).    a motto (orig.), mit d'r motto (mod.) (met de motor. Fr: en vélo).     

m'sieu (orig.): meneer, mijnheer.  fr: monsieur.       

muële (muëleke, muëles): molen.         

mùgk (mùgkske, mùgke): mug.         

mùl: stof, aarde.  du: Müll (afval).       

mùp (mùpke, mùppe): mop, hond.    Doe vieze mùp (Jij viezerik!)     

murg: murw.    Iemes murg kriege (Iemand vermurwen).     

mùrge: morgen.         

mùrgeroeëd: morgenrood.         

mùsj (mùsje, mùsjke): mus, diverse soorten.    Wie mùsje op 'ne hòòp terf (Als mussen op een berg tarwe, als de kippen er bij).     

muts (moe): muts.         

mùtsj: pet.         

muugkè (muugkètsje, muugkès): [botan.] lelietje-van-dalen, Convallaria majalis L.  fr: muguet.       

muulke (moe-sgv): kusje.         

naam (naemke, name): naam.         

naamdaag of namesdaag: naamfeest.         

naas (naze, naeske): neus.         

naat: nacht.    Gooi naat! (Goede nacht, welterusten).   Deep ee g'n naat (Diep in de nacht).  Al daag naat (Elke dag nacht, altijd miserie en ellende). 

nach (sgv): nacht.         

nachmis: nachtmis.         

nachsklèèd (nachsklèdsje, nachsklèjer) (orig.): nachtjapon.         

nae: neen.         

naeëre (moe): gang of ruimte achter de voordeur.         

naef (nèfke, naeve): neef.    Rechde naeve (moe) (Rechte, directe neven).     

naegele (naegelde, genaegeld): nagelen, spijkeren.         

naeme (mod.): nemen.         

naeve of naeëve: naast.         

nagel (naegelke, naegel): spijker.         

nagel (naegelke, naegel): teennagel, vingernagel.         

nak: nek.  du: nacken.       

naksj of naks: naakt.         

namelik: namelijk.         

namme: eten (in babytaal).         

nao: naar.    Nao gaen zie goeë (Doodgaan, sterven).     

nao: na.    Kóm neet te nao (Kom niet te kortbij, nabij).     

naober: buurman.         

naobermaan (sgv): buurman.    "Ich hùb d'r hik - Ich hùb d'r kik.

Ich hùb 'm noe - Ich hùb 'm daan.

Ich gieëf 'm aan - M'ne naobermaan."  (Versje om van de hik af te komen).   

naod (näödsje, näöd): naad.         

nao-de-noon of te-nao-de-noon: na de middag, in de namiddag, 's middags.    Zoondig-te-nao-de-noon (Zondagnamiddag).     

naoder: naderbij, dichterbij.         

naoëp (naeëpke, naeëp) (moe): aap. merkwaardige voorgevoegde n- van 'n-aap, die zelfs in het meervoud behouden blijft.         

naoët (nötsje, näöët): noot.         

näögetieën: negentien.    Ee näögetieënhónderd en (In negentienhonderd zoveel).     

näögetig: negentig.         

näöj: gierig.         

näöje: gierigaard.         

naolaote (let nao, naogelaote): ophouden, stoppen, verminderen, beeindigen, stoppen met werk of bedrijf.  du: nachlassen.  Hae let sjtillekes nao (hij houdt er langzaam mee op).     

naolaotig (orig.): nalatig.  du: nachlässig.       

näöld (näöldsje, näölde): naald.         

näölekes (orig.) of näöleg (1, ö3, L-ST): nauwelijks, op het randje.    Hae haat mer näölekes gekäeke (Hij heeft maar nauwelijks gekeken).  Dat waor mer näölekes (Dat was maar op het randje).   

naolessig (orig.): nalatig.  du: nachlässig.       

näölig: nauwelijks.         

naovenant (1, o3, K-SL): navenant, naar gelang, in verhouding.    Naovenant mit wae dat's te kals (Naargelang met wie je spreekt).  Dat is naovenant (Dat is naargelang het uitkomt).   

nat: nat.         

nauweliks (mod.): nauwelijks.         

navel (nävelke, navele): navel.         

navelsjtrank: navelstreng.         

nederlands: nederlands.         

neer: laag.     'ne nere villo (Een lage fiets).     

neer: neer.    Laeg dat neer (Leg dat neer).     

neer (neerke, nere): nier.         

neerlaote: neerlaten.    Lot de kaar neer (Kiep de slagkar neer).     

neerstèè (neerstèngke, neerstèng): niersteen.         

nees (neeske, neester): nest.         

neeste: niezen.         

neet, ook verkort tot: 'nt : niet.    Ich wèt 't 'nt (Ik weet het niet).  Hae zaat 'nt väöl (Hij zei niet veel).   

nej: klinknagel of niet waarmee bv. lederen boekentassen , lederen of nylon paardenhalsters geniet worden.         

nejje: nieten, klinknagelen.         

Nelles: roepnaam Nelis van Kornelius, vaak in combinatie met scheldnamen, bijv. vèrkesnelles, zeeknelles, noeknelles (noe/knelles).         

neme, in aat: in acht nemen, oppassen.    Neem dich in aat! (Pas goed op!)     

nerf (nerfke, nerve of nerreve) (orig.): zenuw.         

neume (neumde, geneumd of geneump): genoemd.         

nieëgel (nieëgelke, nieëgele): onding, scheldwoord.    Greune nieëgel (Magere, tengere deugniet).     

nieëme of nieëmes: niemand.         

nieëne of nieje (nieënde of niejde, genieënd of geniejd): een wond hechten.         

nieëne of nieje (nieënde of niejde, genieënd of geniejd): naaien.         

nieënesje: naaister.         

nieëre (sgv): gang of ruimte achter de voordeur.         

nieëste: niezen.         

nieët (nieëtsje, nieëte): nicht.     'n raeëte nieët (Een directe nicht).     

nieëtel (nieëtelke, nieëtele): brandnetel.         

nieëve (sgv): naast, neven.         

niejaas: naaister.         

nieme of niemes: niemand.         

nienane: slapen.         

niep: scheldwoord, penis.         

nieppe: nippen.         

Niesse of Nieste: familienaam Nijssen.         

niet (nie~t) (niete) (moe): neet.         

nietsj (sgv): snel, vlug.         

niks: niks.         

ninne: drinken.         

nirgele: herkauwen.         

nirke of nerke: zeuren, zagen.         

nis (niske, niste of nister): nest.         

nitrat: ammoniumnitraat, meststof.         

njève  (moe): naast.         

nodeedzju: in gods naam.    saint nodeedzju! (vloek).     

noe: nu, op dit ogenblik.         

Noeërbik (sgv): [loc.] Noorbee