Da's interessant in Voeren:

Speciale aandacht voor:

komt u naar de Voerstreek? vraag een natuurgids

Limburgs als toontaal

Pet blijft in het Nederlands altijd pet. Of je het nu vragend of stellend zegt. In een toontaal varieert de betekenis met de toon. Altijd is gezegd dat toontalen hier niet voorkomen, alleen een exotisch verschijnsel zijn. Toontalen lijken misschien nodeloos ingewikkeld, maar zijn waarschijnlijk juist makkelijk te onthouden voor het menselijk brein.

Het was wel bekend dat met een aantal 'kleine' talen of dialecten iets geks aan de hand was. "Daarbij ging het om Litouws, Sloveens, sommige Kroatische dialecten en Limburgs. Er zijn woorden van één lettergreep die al naar gelang de toon iets anders betekenen. Het korte wae/g (met een zgn. stoottoon uitgesproken) is wegen. Met een zgn. sleeptoon: Wae~g, is het weg. Alle woorden hebben òf een sleep- òf een stoottoon. Die paren van één lettergreep hebben het beide. Andere voorbeelden hiervan zijn: min (minus of gemeen), vrie (vrij of hofmaken), dao (daar of ziejewel). Toch zijn er twee belangrijke verschillen met èchte toontalen. Wij hebben maar twee tonen. Mandarijns vier, wat veel meer variaties mogelijk maakt. Toontalen hebben geen klemtoon, zoals elk Nederlands woord dat heeft. In het Limburgs is alleen toonvariatie als die toon samenvalt met de klemtoon. Eder b.v. kan afhankelijk van de uitspraak ieder of eerder betekenen. Er is nooit een variatie op de tweede lettergreep, op het deeltje -der.

Enkele teksten in het Limburgs uit oostelijk Voeren, gezet op bekende melodiën in: Poëzie Jos Buysen

Documentaire teksten in het Limburgs uit oostelijk Voeren:
over het te drogen hangen van ham (hesp): Sjeenke te druge hange
over spelletjes: Mäöleke vare - Fluuske blaoze - Sjtöpke broeje (boesjónge)

Een lijst van limburgse en aanverwante dialectwoordenboeken en -lijsten is te vinden op de site van het Limburghuis

Voerense dieksjonnaer - Voerens woordenboek

Het Voerens woordenboek zal niet in gedrukte vorm verkrijgbaar zijn maar kan alleen van deze site gehaald worden. De versie wordt regelmatig bijgewerkt en aangeduid met versienummer, datum en aantal woorden. U treft niet alleen woorden van vroeger, maar ook hedendaags Voerense woorden. Dikwijls betreft het moderne vormen (mod.) die naast de originele woorden (orig.) worden gebruikt of deze zelfs hebben vervangen.

Het dialect van de Voerstreek is eigenlijk nog eens te verdelen in drie plaatselijke varianten: het westelijk Voerens (Moelingen) - het centraal Voerens ('s Gravenvoeren) - het oostelijk Voerens (Sint-Martens-Voeren, Sint-Pieters-Voeren, de Plank, Teuven, Remersdaal). De meeste woorden betreffen de laatste variant, maar worden meestal ook in de eerste twee gebruikt. Betreft het typische woorden, dan wordt de variant aangegeven: (moe), (sgv).

Graag nodig ik u uit mogelijke wensen, aanvullingen, opmerkingen en verbeteringen te melden: buysen@home.nl.

Dieksjonnaer Versie 2.7 van 17 juli 2009. De lijst bevat 4908 woorden met de betekenis in het Nederlands en bij 877 woorden een toepassing in een of meer zinnen, ter verduidelijking of als het woord in een andere betekenis in gebruik is.

Links: 
Veldekespelling  
Nog meer klinkers uit Voeren - Door Jaak Nijssen
Boileau - Armand Boileau, een sympathieke Luikenaar die decennia bezig was met het verzamelen en duiden van plaatsnamen uit het Limburgssprekende noordoosten van de provincie Luik.
Groéselder Diksjenèr - Woordenboek van het Grondsvelds door Gilles Jaspars en Huub Fiévez.